Home آثار باستانی و ارزش های تاریخی تاریخچه ورزش زور خانه ای (ورزش باستانی ایران) بخش دوم

تاریخچه ورزش زور خانه ای (ورزش باستانی ایران) بخش دوم

ورزش زور خانه ای
ورزش زور خانه ای

این نوشتار ادامه نوشتار قبلی (ورزش زور خانه ای (ورزش باستانی ایران) بخش نخست)-اینجا را بفشارید!

ورزش زور خانه ای – ورزش باستاني ايران و ريشه هاي تاريخی آن

ورزش زور خانه ای – عياران و پهلوانان هر شهر هر چند مستقل از عياران و پهلوانان ديگر شهرها بودند ولي رابطه غيرمستقيم جوانمردي ايشان را به يكديگر مربوط مي كرد (۳۴). ولي گاه، در يك شهر، ميان جوانمردان دو دستگي بود و دشمن خوني يكديگر مي شدند (۳۵).
اين دلاوران جوانمرد در زندگي خود به دنبال شاه دادگر مي گشتند تا به ياري او جهان را از پليدي آزاد سازند. همه داستان سمك عيار بر اين استوار است كه سمك در سپاه شاه دادگر و فرزند او همه عمر را مي جنگد تا جهان را از شر فرمانروايان ستمگر آزاد كند و جالب توجه نفوذ اين عياران است در دستگاه شاه دادگر: «خورشيد شاه گفت اي جوان، پيش تر آي كه ما را از عياران جدائي نيست. اين شغال پيل زور پدر عياران و جوانمردان است، من او را فرزندم» (۳۶).
بحث درباره خصوصيات جوانمردان، عياران و پهلوانان پيشه ور خود بحثي است ديگر و بررسي اجتماعي كتاب سمك عيار به مقاله اي مستقل نياز دارد. آنچه بر اساس اين كهنترين اثر عياري- پهلواني مي توان گفت اين است كه آئين جوانمردي، و در نتيجه عياري- پهلواني، سنتي است اجتماعي و بسيار كهن.
شواهدي كه در داستان سمك عيار وجود دارد ما را بر آن مي دارد كه باور كنيم اصل اين اثر اسلامي نيست و به احتمال قوي، مربوط به دوره اشكانيان است؛ ۱- وجود نامهاي غير اسلامي در سراسركتاب ۲- ساخت كاملاً ملوك الطوايفي جامعه (۳۷)، ۳- نبودن مسجد، وجود شرابخواري همگاني و بي حساب در سراسر كتاب، ۴- آغاز ذكر شاهان ايران با نام كيومرث و بسر رسيدن ذكر شاهان با اسكندر (۳۸)، ۵-با تابوت دفن كردن مرگان (۳۹) يا در دخمه نهادن ايشان (۴۰)، ۶- ازدواج با محارم (۴۱)، ۷- سوگند خوردن به نور و نارومهر (۴۲) و بسياري شواهد ديگر كه مناسب اين گفتار نيست، دلايل روشني بر قبل از اسلامي بودن مطالب كتاب است و از اين ميان، شواهد دوم و چهارم فقط مشخص كننده دوره اشكاني مي تواند باشد.

اگر چنين فرضي، مانند فرضيات ديگر اين مقاله، پذيرفتني باشد، بايد معتقد شد كه قدمت سنت جوانمردي، يعني پهلواني- عياري، به زمان اشكانيان مي رسد.
اما اگر آئين عياري- پهلواني از سوئي به آئين جوانمردان دوران اشكاني مربوط باشد و از سوي ديگر با آئين مهر پيوند داشته باشد، بايد معتقد شد كه ميان آئين مهر و جوانمردي پيوندي تاريخي و فكري وجود دارد. جالب توجه است كه گسترش جهاني آئين مهر نيز به دوره اشكانيان ميرسد و از ايران به روم مي رود. بخصوص اين كه، بنا به روايات تاريخي، دين مهر توسط دزدان دريائي آسياي صغير به روم راه يافت (۴۳) و اين ما را به ياد «دزدان و ناداشتان» مي افكند.
بدين روي، بر پايه فرض هاي نگارنده، دوره اشكاني، دوره شكل گرفتن نيروئي عظيم در سرزمين ايران است كه مبتني بر عقايد عامه است و به گرد ستايش ايزد مهر، به عنوان مركز قدرت در جهان خدايان مي گردد. اين نيروي عظيم نه تنها فكري و ديني است، بلكه به همراه خود رو بناهاي اجتماعي خاصي را نيز مي آورد.
شايد اينك بجا باشد كه براي شناخت دقيق مساله، با تحول آئين مهر از مرحله هند و ايراني تا دوره اشكانيان آشنا شويم.

ورزش زور خانه ای در میتراییسم

مهر ايزدي است هندو ايراني كه نام او در هند معناي «دوست» دارد و در اوستا به معناي «پيمان» و در فارسي به معناي «دوستي» و خورشيد است.
اين ايزد، به احتمال قوي، در نزد هندو ايرانيان اعصار بسيار كهن مظهر پيمان و دوستي ميان افراد قبيله با يكديگر و مظهر مقررات و روابط آئيني در كل قبيله بوده است، و مي توان باور داشت كه او ايزد بركت بخشنده خورشيدي نيز بشمار مي آمده است. او سپس در نزد هندوان ايزد متحد كننده پنج قبيله مردمان و ايزد قانونگذار و مظهر قانون شد و ايزدي به شمار آمد كه كشتكاران را با چشمي كه بر هم نهاده نمي شد، مراقبت مي كرد (۴۴).
اين ايزد، در قديميترين نوشته ايراني درباره او، در مهريشت، ايزدي سخت عظيم تر از آن است كه در مرحله هندايراني و در ميان هندوان ودائي بوده است. علاوه بر اين، اين ايزد، در دوره متاخر شاهنشاهي هخامنشي نيز چنان مهم مي شود كه نامش به همراه نام هرمزد، خداي بزرگ و به اتقاق اناهيتا در واپسين كتيبه هاي هخامنشي ظاهر مي شود. او، سپس، آنچنان مهم باقي مي ماند و شايد مهمتر مي شود كه در دوره اشكاني ستايش او به صورت آئين مهر پرستي به اروپا مي رود و خود در مركز ستايش همه طبقات امپراطوري روم قرار مي گيرد و دهقانان، سپاهيان، پيشه وران و حتي شهرياران پيرو او مي گردند (۴۵) و در همان دوره، در ايران، چند شاهنشاه صغير فرمان مي راندند نام مهرداد داشتند (۴۶) و از آن پس، در دوره ساساني نيز در ميان همه طبقات اجتماعي ايران مهر مورد ستايشي عظيم بوده است (۴۷).
بدين روي بايد اطمينان داشت كه شخصيت مهر در ايران تحول قطعي يافته است و از آن خداي هند و ايراني با پهنه محدود فعاليتش، در ايران ايزدي بس نيرومند كه كيفيات خدايان ديگر را در خود جذب كرده، پديد آمده است.
مسير اين تحول و زمان آن روشن نيست، ولي نشانه هائي وجود دارد كه ما را به داوري مي كشاند. زردشت د رگاهان، به همراه كنارگذاشتن همه ايرانيان ايراني كهن، مهر راهم كنار مي گذارد. در همين حال، بايد توجه كنيم كه نام اين ايزد در سنگ نبشته هاي متقدم هخامنشي نيز نيامده است، هر چند در اين سنگ نبشته ها ذكر كلي ايزدان فراموش نشده است و ما اطلاع داريم كه ايزد مهر در همين دوره معابدي در فارس داشته است (۴۸).
چنانچه از سنت زردشتي بر مي آيد، زردشتي دين خود را به شاه گشتاسب عرضه داشت، بنابراين مي بايست اصول عقايد ديني او دور از اعتقادات شاه و مغاير با آن نباشد. سنگ نبشته ها نيز متنهائي شاهانه اند و اعتقادات ديني مندرج در آنها نيز گوياي اعتقاداتي شاهانه است. با وجود آن كه مي دانيم پرستش مهر در عصر گاهاني و در دوره متقدم هخامنشي كه همزمان اند، در ايران وجود داشته است، چرا در گاهان و در كتيبه هاي متقدم هخامنشي نام مهر ذكر نشده است، بطوري كه در يكي اصولاً اعتقادي به وجود ايزدان ديده نمي شود و در ديگري به اشاره اي به ايشان، بدون ذكر نام، اكتفا شده است؟ آيا اين بدان معنا نيست كه در نيمه نخست و آغاز نيمه دوم هزاره اول پيش از مسيح، در ميان خاندانهاي سلطنتي و احتمالاً روحاني ايراني هرمزد نه تنها خداي بزرگ، بلكه محور قدرت و مركز ستايش بوده است و ايزدان در نزد اين دو طبقه اشرافي، با همه اهميت نسبي، داراي چنان وضعي بوده اند كه زردشت توانست ايشان را نديده بگيرد و شاهان متقدم هخامنشي در سنگ نبشته هاي خود نيازي به ذكر اهميت و قدرت آنان نديدند؟
اين اهميت اندك مهر در ميان خاندانهاي سلطنتي واحياناً روحاني ايراني با اساطير و دائي هند نيز هماهنگ است. زيرا در ادبيات و دائي نيز «ورونه» و «ايندره» دو خداي بسيار با اهميت اندومهر در برابر ايشان درخششي ندارد. در واقع، خاندانهاي سلطنتي كه وظائف بسيار روحاني و ارتباطهاي عميقي با روحانيت داشتند، و طبقه روحانيان به هرمزد به عنوان خداي بزرگ و الگوي رفتار نگاه مي كردند و ارتشتاران ايراني در آن اعصار، به احتمال قوي، به هرمزد به عنوان خداي بزرگ و به ايزد بهرام كه همان ايندره باستاني باشد، به عنوان نمونه كهن دلاوري مي نگريستند و بخشي از رفتار شاهنشاهان نيز به عنوان بزرگ ارتشتار بر اساس الگوي بهرام بود، چنانچه اساطير پهلواني اوستائي و شاهنامه اي نيز مويد الگوي ايندره- بهرام است.
اما اهميت روز افزون يافتن ايزد مهر در تفكر ايراني منجر به پديد آمدن مهريشت و ظاهر شدن نام او در كتيبه هاي متاخر هخامنشي شد و اهميت يافتن بيش از پيش او در دوره اشكاني و ساساني مويد اين مطلب است كه او، هر چند نه در ميان خاندانهاي سلطنتي و روحاني نيمه اول و آغاز نيمه دوم هزاره اول پيش از مسيح، در ميان آزادان كشاورز و مردم شهري متوسط الحال يا تنگدست ايراني از اهميت بسزائي برخوردار بوده است و اين، ريشه در همان بركت بخشندگي كهن اين ايزد هندو ايراني دارد. در غير اين صورت بايد وضع او در حدود بقيه ايزدان باقي مي ماند و داراي اهميتي چنين برتر از همه نمي شد.
اگر وظائف روحاني و شهرياري راكه در مهريشت به او نسبت داده شده است از اين پشت برداريم (۴۹)، مهرايزدي است به طور عمده مربوط به امر بركت بخشيدن و در واقع ايزدي است حامي جهان نباتي- حيواني، ايزدي حامي كشاورزان. مهمترين لقبي كه براي مهر در همه جاي مهريشت مي آيد «داراي چراگاههاي فراخ» است، او اسب هاي تيزرو مي بخشد (بند ۳)، او به سرزمين هاي ايراني خان و مان پرآرامش و خوش مي بخشد (بند۴)، او نگران سرزمينهائي است كه داراي ستوران و پناهگاه ستورانند(بند ۱۵). او مردمي راكه دروغ نگويند از نيازمندي مي رهاند (بند ۲۳ و۲۲). او خانه ها را حفظ مي كند و گله مي بخشد (بند۲۸)، خانه و زنان برازنده مي بخشد (بند ۳۰). او آبها را افزوني مي بخشد، باران مي باراند و گياهان را مي روياند (بند ۶۱). او گله و رمه مي بخشد، فرزند مي بخشد، زندگي، سعادت و نعمت مي بخشد (بند ۶۵). گاوها او را بياري مي خوانند (بند ۸۶ و ۸۵). او به اسب ها نيرو و به تن ها سلامت مي دهد (بند ۹۴).
اما ايزد مهرصفات روحاني و جنگاوري و شهرياري نيز دارد و اگر به مهريشت و به قدرت مهر در دوره اشكاني- ساساني و به آئين مهرپرستي توجه كنيم، مي بينيم كه بجاي هرمزد، اين مهر است كه در مركز قدرت قرار گرفته است. اين البته، بدان معنا نيست كه او در راس جهان خدايان است، اين دقيقاً بدان معنا است كه او در مركز قدرت قرار گرفته است. هرمزد همچنان آفريدگار بزرگ و خداي خدايان باقي مي ماند ولي قدرت عمل در جهان مادي به مهر تفويض مي گردد و او محور قدرت مي شود.
مهر كه به سهولت از گاهان زردشت حذف شده است، در مهريشت در ستايش و نيايش برابر هرمز قرار مي گيرد (بند ۱). او يار و ياور، گشاينده كارها، چاره ساز، پيروزي بخشنده و در همه جا پيروزمند مي شود (بند۵). مهري كه از او در دين پذيرفته شده توسط گشتاسب شاه يادي نشده است، در مهريشت مورد استغاثه كشورهاي جنگجو قرار مي گيرد (بند ۸). او شهرياري مي بخشد (بند ۱۰۹ و ۶۵) و بهرام، اين مظهر و نمونه كهن جنگاوري، در پيش گردونه او به صورت گرازي مي دود (بند ۷۰). او، علاوه بر اينها، پيكرش كلام مقدس است (بند ۲۵) و از كلام راستين آگاه است (بند ۷). سخن كوتاه، او در مهريشت حامي تمام آفريدگان و پاسبان ايشان است (بند ۵۴). او پاسبان خلقت هرمزد است(بند ۱۰۳).
در كتيبه دوران اخير هخامنشيان نيز نام مهر- بر خلاف دوران مقدم آن- وارد مي شود و هفت بار مي آيد (۵۰). اين امر از دوران اردشير دوم (۳۵۹ تا ۴۰۴ پ. م ) آغاز ميشود. او مي گويد: «من به خواست هرمزد، ناهيد و مهراين ايوان را ساختم. باشد كه هرمزد، ناهيد و مهر مرا از همه بدي بپايند».

جالب توجه همراهي مهر با الهه ناهيد است. اگر توجه كنيم كه ناهيد نيز بنابه آبان يشت، وظايف نعمت و بركت بخشيدن را به همراه پيروزي بخشيدن در نبرد به شهرياران بر عهده دارد، خصوصياتي شبيه مهر و ايزدان نباتي- حيواني پيدا مي كند. اين همراهي ايزدمهر با الهه ناهيد گمان ما را دائر بر اين مهر پيش از مهريشت ايزد بركت و ايزد نباتي- حيواني بوده است بيشتر تاييد ميكند.
اما چگونه اين ايزد طبقات غيراشرافي توانست به محور قدرت و به مركز نيايش و ستايش همه طبقات تبديل شود؟ به گمان نگارنده- كه هنوز نيازمند بررسي و استدلالي بيش از اينهاست- توسعه شاهنشاهي هخامنشي به صورت حكومتي جهاني، نيازمند قشر وسيعي از مديران و حاكمان در سطوح مختلف بود و اين نياز گسترده را نمي شد به ياري اشرافيت محدود قديم پارس و ماد بر آورد. اين امر سبب ورود عناصر كاردان و وفادار از قشر آزادان متوسط الحال به درون اشرافيت شاهنشاهي شد. اين آزادان شهري و روستائي با ورود خود به اشرافيت اعتقادات و آئين هاي خود را نيز به ا عتقادات و آيئن هاي اشرافي ايراني وارد كردند.
همچنين نبردهاي بي انتهاي هخامنشيان نيازهاي روز افزوني به سربازان و جنگاوراني داشت كه طبقه اشرافي پارس و سرزمينهاي متحده قادر به تامين آن نبودند و اين نيروي جنگي تنها مي توانست از ميان طبقات غير اشرافي تامين شود. اين جنگاوران تازه خداي بركت بخشنده خودمهر را به ميان طبقه جنگاوران تازه خداي بركت بخشنده خود مهر را به ميان طبقه جنگاوران آوردند و بنا به نيازهاي جنگي تازه خود، او را مظهر جنگاوري نيز كردند.
همچنين، رفاه روز افزون و توسعه دربار هخامنشي سبب شد تا گروه بزرگي از خواجگان پرقدرت كه اصل و نسبي اشرافي نداشتند، به جامعه درباري وارد شوند و به پرورش شاهزادگان مشغول گردند (۵۱). اين رفاه، همچنين، سبب پديدآمدن شبستانهائي عظيم شد كه در آنها صدها زن مي زيستند كه تنها بخاطر زيبائي شان و نه نسب اشرافيشان به همسري شاهان هخامنشي در مي آمدند و در امور كشور دخالت مي كردند (۵۲).
مجموع اين چهار عامل، يعني توسعه اشرافيت، توسعه نيروي جنگي، ورود وسيع خواجگان به دربار و ورود زنان بي نسب به شبستانهاي سلطنتي سبب ورود عقايد عوام به مجموعه عقايد خواص شد و ايزد مهر كه در ميان طبقات پايين و متوسط در مركز قدرت قرار داشت، اينك ايزدي در مركز قدرت از نظر اشراف روحاني و ارتشتار و خاندان سلطنت نيز گشت. اگر توجه كنيم كه دين زردشتي نيز از دوران شاهنشاهي اردشير در از دست شاهنشاهي ايران رسميت يافت و بسياري از متون اوستائي جديد متعلق به اين دوره و پس از آن است، شخصيت تازه مهر در مهريشت و اوستاي جديد نيز قابل توجيه مي شود.
از اين پس، در تاريخ ايران پيش از اسلام، مهر همچنان اين قدرت و نفوذ را حفظ كرد و حتي بر تفكر و آداب ايران دوران اسلامي نيز تاثير شگرف نهاد. او، علاوه بر بركت بخشندگي، مظهر كلام و تقدس ايزدي، مظهر مهر و دوستي، مظهر دلاوري و مردانگي گشت و الگوهاي رفتاري ديني، عرفاني، شهرياري و پهلواني از او ملهم شد.
در تركيب قدرت مهر بايد بدين نكته توجه داشت كه آئين هاي آسياي غربي كه در سرزمين ايران و آسياي غربي كه در سرزمين ايران و آسياي ميانه از عصري كهن اثر گذاشته بود، سخت موثر بوده است. در واقع شخصيت نوآراسته مهر را مي توان با شمش Shamash خداي خورشيد و اتيس Attis خداي گياهي و بخصوص با مردوخ Marduk خداي بزرگ بابلي مقايسه كرد. همان گونه كه مردوخ در سلسله مراتب خدايان بابلي كهنترين نبود، ولي به علت آن كه در مركز قدرت جهان خدايان قرار گرفت، محبوب ترين و نيرومندترين خدا بابليان شد و وظايف روحانيت، سلطنت، دلاوري و بركت بخشيدن را در خود گرد آورد، مهر نيز خداي برزگ ايراني نبود، ولي به سبب قرار گرفتن در مركز قدرت، محبوب ترين و نيرومندترين ايزد ايراني شد و وظائف روحانيت، سلطنت، دلاوري و بركت بخشيدن را به عهده گرفت.

بدين گونه مي توان از همه بحث هاي گذشته نتيجه گرفت:
۱- به احتمال قوي در نزد خاندانهاي اشرافي ايران، از زماني پيش از زردشت، هرمزد خداي بزرگ و در راس همه قدرت ها بوده است و دين كتيبه هاي متقدم و دين گاهان، كه موارد اختلاف متعددي با يكديگر دارند و معرف ديني واحد نيستند (۵۳)، هر دو معرف اين ايمان اشرافيت ايراني به خداي بزرگ و نيرومندند و رفتارشاهان كه در راس قواي مملكتي قرار داشته اند، بر اساس الگوهاي رفتاري هرمزد و بهرام بوده است.
۲- توده مردم: روستائيان، دهقانان آزاد و پيشه وران، كه باطني روستائي داشتند، هر چند هرمزد را به عنوان خداي بزرگ ستايش مي كردند، ولي ايزد باروري و بركت در زندگي ايشان مظهر و مركز قدرت بود. اين ايزد همان ايزد مهر است.
۳- در دوره دوم فرمانروائي هخامنشيان، بنا به عللي كه ياد شد و زير تاثير مردوخ بابلي، پرستش فوق العاده مهر در طبقات اشرافي ايراني راه يافت و بزودي در دوره اشكانيان، اين ايزد به خدائي در مركز قدرت تبديل شد و آئين او قدرت عظيمي يافت كه از ايران فراتر رفت و ديني جهاني شد. اين دين موعظه برابري و برادري مي كرد و قشرهاي ميان حال و تهيدست را به خود مي خواند.
۴- در ايران پرستش مهر نه تنها به درون همه طبقات راه يافت، بلكه باعث پديد آمدن الگوهاي رفتاري و آئين هاي جديد شد. از جمله، الگوي پهلواني- مهري است كه وجوه افتراق بسياري با الگوي پهلواني كهن كه به شباهت ايندره پديد آمده بود، دارد.
۵- اين پهلوانان جديد كه اعضاء سازمانهاي جوانمردي بودند، متكي به طبقات ميانه حال شهري، پيشه وران و بازرگانان بودند و گاه بصورت نيروي مسلحي در مي آمدند كه در مسائل اجتماعي دخالت مي كردند و منافع طبقه خود يعني عامه مردم شهري را تامين مي كردند. اينان در شهرهاي مستقل فئودالي در پي قدرتي كه بدست مي آوردند، گاه مسئول امنيت شهر نيز مي شدند و قدرتشان از طرف حكومت، بدين ترتيب، به رسميت شناخته مي شد. داستان سمك عيار- در صورت درستي نظر نگارنده در مورد قدمت آن- معرف زندگي ايران و نقش عظيم پيشه وران و جوانمردان در دوران اشكاني است.
۶- با در نظر گرفتن مطالعه تطبيقي آئين مهر و زورخانه و ارتباط زورخانه با جوانمردي، مي توان گمان برد كه زورخانه ها بايد در ايران قدمتي بسيار داشته باشند و اصل آنها اقلاً به دوره اشكانيان برسد؛ زيرا در اين دوره است كه آئين مهر گسترشي جهاني مييابد، به اروپا مي رود و معابد مهري كه از بسياري جهات مانند زورخانه هاي ما است، در آنجا برپا مي شود و آئين عياري در ايران پا مي گيرد.
۷- د راين آئين پرورش تن براي رسيدن به حقيقت و سلامت روح مهمترين شرط بوده است و لي اين پرورش و ورزش تن با آدابي چنان روحاني در آميخته بوده است كه در واقع پرورش روان را از تن جدائي ناپذير مي كرده است.
۸- در دوره اسلامي، به علت فراموش كردن دين كهن و بخاطر دوام آئين، اسطوره هاي تازه اي درباره منشاء اين آئين پديد آمد و آن را با اسلام پيوند دادند. ولي اين پيوند خالي از ريشه هاي تاريخي نيست. ظاهراً بر مي آيد كه در آسياي غربي از زماني بسيار كهن، آدابي نظير جوانمردي وجود داشته است و حتي، چنانچه ياد شد، چهره تازه ايزد مهر در تطبيق با مردوخ بابلي پديد آمد. البته اثبات اين امر در اين مرحله هنوز مشكل است، ولي آنچه محقق است اين است كه حتي پيش از اسلام، در دوران جاهليت، آئين فتوت در عربستان وجود داشته است و حضرت علي ظاهراًً نخستين مسلماني است كه بدين لقب مفتخر آمده است . (۵۴)

از كتاب سمك عيار بر مي آيد كه از حلب تا هندوستان، در همه شهرها جوانمردان سازمان داشته اند و از وجود يكديگر با خبر بوده اندو اگر عيار- پهلواني بزرگ در هر عصر پديد مي آمد، همه عياران اين سرزمين ها او را مي شناخته اند و گاه به شادي او شراب مي خورده اند و به او سر مي سپرده اند. از نوشته هاي اسلامي بر مي آيد كه اين سنت را قديم مي دانسته اند؛ از جمله فتوت نامه سلطاني مبدا فتوت و مظهر آن را ابراهيم خليل و قطب فتوت را مرتضي علي مي داند (۵۵).
همچنين آمده است كه در زمان شيث نبي ميان طريقت و فتوت هيچ جدايي نبود (۵۶). البته تكيه بر اين قولها درست نيست، اما بهرحال، اين اقوال مويد كهنگي و قدمت اين آئين است و هم چنين مويد اين نكته كه روزي اين روزي اين آئين همان طريقت عام بوده و اين ما را به همانجا مي رساند كه گفتيم ريشه آئين پهلواني- عياري به دوران كهن اشكاني مي رسد. اين آيئن ها مسلماً در آن زمان بخشي از دين و اعتقاد مردم بوده است.
بي ترديد اين گفتار نارسائي هاي بسيار دارد، چون بقدري رشته ها از هم گسسته و مدارك اندك است كه جز با يك رشته فرض و گمان نمي توان پاره ها را به هم دوخت. خدا كند اين مرقع انديشه اي را گرم كند.

مقاله از :مهرداد بهار
۱- M.J. Vermaseren, Mithras, the secret God, London 1963, (PP.37-43).
از آن در مقاله به Vermaseren ياد خواهد شد.
۲- حسين پرتو بيضائي كاشاني، تاريخ ورزش باستاني ايران، زورخانه، تهران ۱۳۳۷، ص ۱۶. از آن به «تاريخ ورزش» ياد خواهد شد.
۳- Gohn R. Hinnels, The Iranian Background of Mithraic Iconography. Acta Iranica, premiere serie, Commemoration Cyrus, pp. 242-250.
۴- مهرداد بهار، اساطير ايران، بنياد فرهنگ ايران، تهران ۱۳۵۲، بخشهاي دوم و سوم مربوط به كشتن گاو يكتا آفريده.
۵- F. Cumont, The Mysteries of Mithra, New York 1956, P.132.
۶- تاريخ ورزش، ص ۳۲.
۷- Cumont, p.132
۸- Cumont, p.166
۹- Vermaseren , p.5-8
۱۰- تاريخ ورزش، ص ۸۳.
۱۱- Vermaseren , p.95-8
در بسياري آثار بازمانده مهري در بيرون شهر روم ايزد خورشيد را مي توان ديد كه در برابر مهرزانو زده است و مهر در دست ديگر خود چيزي شبيه كلاه را آماده گرفته است تا به خورشيد دهد. در بوخارست نقشي مانده است كه بنابر آن مهر كلاهي فريجي بر سر خورشيد مي نهد
۱۲- Vermaseren , p.30 13- احتمالاً آموختن نبرد در آئين مهر و در آئين پهلواني ايران بايد به اعصاري بسيار كهن و به جرگه مردان در قبايل بدوي باز گردد. رد اين جرگه ها كه خاص مردان بوده، به جوانان بالغ يك رشته مراسم گوناگون مي آموختند كه از آن جمله آئين نبرد بود. بسياري از رقص هاي سنتي مردانه در ايران و سرزمينهاي ديگر نيز معرف نوعي نبرد است كه خود بازمانده همان آداب كهن جرگه مردانه است.
۱۴- تاريخ ورزش، ص ۳۳.
۱۵- Vermaseren , p.162-5 16- تاريخ ورزش، ص ۳۴.
۱۷- تاريخ ورزش، ص ۳۴.
۱۸- تاريخ ورزش، ص ۱-۳۰.
۱۹- مولانا حسين واعظ كاشف سبزواري، فتوت نامه سلطاني، به اهتمام محمد جعفر محجوب، ۱۳۵۰ تهران، ص ۷-۳۰۶. از آن به «فتوت» ياد خواهد شد.
۲۰- M. Eliade Cosmos and History, NewYork 1954, p. 5
۲۱- ابوعلي محمد بن بلعمي، تاريخ بلعمي، تصحيح محمد تقي بهار، ۱۳۵۳ تهران، ص ۱۲۷.
۲۲- فرامرز بن خداداد بن عبدالله الكاتب الارجاني، سمك عيار، با مقدمه و تصحيح پرويز ناتل خانلري، پنج مجلد، از ۵۳ تا ۱۳۴۷ تهران. از آن به «سمك» ياد خواهد شد.
۲۳- در مورد رستم نوعي تداخل دو سنت قديم و جديد پهلواني ديده ميشود. وقايع زندگي او: زادن، رشد كردن، نبرد با ديو سپيد و جز آن الگوي كهن ايندره را بياد مي آورد. جوانمردي، دفاع از مردم و بسياري از خصوصيات اخلاقي او، الگوي مهر را نشان مي دهد. اين تداخل در مورد رستم شگفت آور نيست. دوره تاليف داستانهاي رستم اواسط دوران اشكاني است و اين زماني است كه الگوي كهن حيات دارد، و الگوي جديد مهري نيز در حال رشد و گسترش است و بي گمان اين هر دو بر ساخت شخصيت و رفتار رستم موثر افتاده اند. با تشكر از يادآوريها و استدلالهاي همكار گراميم بانو كتايون مزداپور كه راهنماي من به اين نكته بودند.
۲۴- سمك، ج. دوم، ص ۴-۲۴۳.
۲۵- همان،ج. دوم، ص ۲۰۵.
۲۶- همان، ج. اول، ص ۵۲۸.
۲۷- همان، ج. دوم، ص ۱۸۸.
۲۸- همان، ج. دوم، ص ۴۸.
۲۹- همان، ج. اول، ص ۲۵۲.
۳۰- همان، ج. دوم، ص ۱۸۸.
۳۱- همان، ج. دوم، ص ۱۸۶.
۳۲- همان، ج. اول، ص ۵۲۲.
۳۳- همان، ج. اول، ص ۵۳۹.
۳۴- همان، ج. دوم، ص ۳۶۸ و ۱۸۴.
۳۵- همان، ج. دوم، ص ۲۲۳و ۲۰۸.
۳۶- همان، ج. دوم، ص ۶۰۱.
۳۷- همان، ج. اول، ص ۶۳۸ و ۶۳۰ و ۵۱۹و ۲۵۹ و ۱۴۷ و ۱۴۲ و ۱۱۷و ۱۱۶.
۳۸- همان، ج. اول، ص ۴۲۷، ج. دوم، ص ۵۰۳ و ۲۳۲.
۳۹- همان، ج. دوم، ص ۱۵۵.
۴۰- همان، ج. چهارم، ص ۸۶.
۴۱- همان، ج. دوم، ص ۵۰۷.
۴۲- همان، ج. دوم، ص ۶۱۱، ۵۹۲،ج، چهارم، ص ۳۴۳، ۲۹۵، ۲۸۴.
۴۳- Vermaseren , p.27 44- A.A.Mac Donell, The Vedic Mythology .pp.29-30 45- Vermaseren , p.30-4. Cumont, pp. 33-103 46- كشور پنت Pontus در شمال آسياي صغير. پادشاهان اين كشور مهرداد ناميده مي شدند. قرن چهارم تا اول پيش از مسيح.
۴۷- آرتوركريستن سن، ايران در زمان ساسانيان، ترجمه رشيد ياسمي، ۱۳۴۵ تهران، ص ۶-۱۶۴ .
۴۸- R.T. Hallock. Persepolis Fortification Tablets OIP 92. University of Chicago, 1969, PF 333, 1.6
۴۹- بخش بزرگي از وظائف روحاني و همه وظايف شهرياري مهر در مهريشت بايد تازه باشد، زيرا در ادبيات ودائي، گاهاني و كتيبه اي متقدم هخامنشي نشاني از آنها نيست.
۵۰- كتيبه هاي اردشير دوم در حاجي آباد، اردشير دوم در شوش (شماره D ) اردشير دوم در همدان، اردشير دوم در شوش (شماره A )، اردشير سوم در تخت جمشيد.
نك. R.G.Kent, old Persian, U.S.A. 1953 51- از عصر خشايار شاه دخالت خواجگان شبستان آشكار مي شود و خشاياشا در توطئه اي كه اسپه ميتره خواجه سرا در آن سهيم بود، به قتل رسيد. (p. 289 ).
ما از خواجه سراي ديگر با نام يوناني شده Artoxares كه اصلي ايراني دارد خبر دارد، خبر داريم كه تصميم داشت به سلطنت برسد (p.364) ؛ اخوس شاهنشاه را نيز به دستور خواجه سرايش كشتند كه او هم نام ايراني دارد (p.489 ). همين خواجه سرا شاه جديد را نيز مي كشد (p.490) . نك.
A.T.Olmsted . History of the Persian Empire.
U.S.A. 1963
۵۲ – اردشير دوم سيصد و شصت همسر صيغه داشت( همان ،P 242)
۵۳- موار اختلاف گاهان و كتيبه هاي متقدم را مي توان چنين برشمرد:
الف – دين گاهاني به نوعي تثليت عقيده دارد كه در راس آن هرمزد و در دو پايه آن سپند مينو و اهريمن قرار گفته اند ؛ در حالي كه در دين كتيبه ها ثنويتي هست كه در راس يكي هرمزد و در راس ديگري دروغ است و از اهريمن و سپند مينو سخني نيست.
ب – در گاهان از ايزدان يا بغان سخني نيست ،در كتيبه ها بغان مورد ستايش اند.
پ – درگاهان از امشاسپندان سخن مي رود ، در كتيبه ها خبري از ايشان نيست.
نيز اين نكته قابل اثبات است كه دين كتيبه ها حتي ملهم از دين اوستاي جديد هم نيست . بهترين توجيه درباره دينهاي اوستائي و كتيبه اي اين است كه دين گاهاني ، اوستاي جديد و دين كتيبه هاي هخامنشي ، هر سه ملهم از ديني ايراني و كهن تر هستند كه خود به گفتاري مستقل نيازمند است.
۵۴ – فتوت . ص هشت و نه
۵۵- همان ، ص ۶
۵۶-همان ، ص ۶

مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب شمشاد امیری خراسانی
بارگذاری بیشتر در آثار باستانی و ارزش های تاریخی
اشتراک در
اطلاع از
guest
1 دیدگاه
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
Atashbad

درودبرشما .زحمت بسیارکشیده اید وتقریبا تمام مطالب مربوط به ورزش پهلوانی را خواند وخلاصه کرده اید .اینکه : سربلند باشید .نکاتی یاداورمیشوم که بنظرم باید درمقاله توضیح داده شود ،یا گنجانده شود . ـــ مهرپرستی از قبل از زردشت ،درایران رایج بوده است ،نماد مهر ،آفتاب بوده که به شکل صلیب یا آفتاب چرخان ،در تمام آثار باستانی ایران آشکاراست .گردونه مهر هم که جای خود دارد . پس مهرپرستی از بابل یا هیچ جای دیگری به ایران نیامده ،بلکه اولین دین در تاریخ جهان بوده است که خاستگاهی بجز ایران نداشته است ،در زمان اشکانیان ،دین بیشتر پادشاهان ،میتراییسم بوده اما بنا به قانونی که داشته اند و آزادی دین واندیشه ازاصول آن بوده ،دین خود را اظهار نمیکردند .بهترین کتاب دراین زمینه ،تقویم وتاریخ نوشته استاد ذبیح بهروز میباشد که اولین بار در ایران کوده چاپ شده است .بجز دین مهذپرستی ،یک شخصیت نیز بنام مهر یا مسیحا در زمان اشکانیان درایران ظهور کرده است .در کتاب مذکور،استاد ذبیح بهروز ،با دلایل کامل ،حتی سال تولد و وفات مهر طبسی نیز به دست آورده است. متاسفانه ،ساسانیان آنقدر آثار وتاریخ اشکانیان ،مهریانومانویان را ازبین میبرند که فردوسی در شاهنامه فقط ۱۸بیت درباره اشکانیان ،آورده و حتی فرموده است : از آنان بجز نام نشنیده ام نه در نامه ی خسروان دیده ام .
چون این نکته که مهمترین نکته در موضوع مورد پژوهش درمقاله بود، طولانی شد ،نکات دیگررا به فرصت بهتری میگذارمکه با حمایت خداوند پیمان ودوستی ــ مهر ــ بین بنده وشما ،پیوند صمیمانه تری ایجاد شده باشد . باز هم آرزومندم سربلند باشید . .

همچنین ببینید

شکل صحیح نگارش نام آذربایجان یا آزربایجان

شکل صحیح نگارش نام آذربایجان بر اساس اسناد معتبر تاریخی در این جستار برآنیم تا با استفاده …