Home آثار باستانی و ارزش های تاریخی آیا ازدواج با خویشان در ایران باستان وجود داشته؟

آیا ازدواج با خویشان در ایران باستان وجود داشته؟

خَویدوده یا خوه‌دوده (پهلوی:خوئیتوک دس) و صورت کتابی آن «خوئیتودات» (اوستایی. xᵛaētuuadaθa) مفهومی است در دین زرتشتی که در آن اشاره به نوعی ازدواج پسندیده و خوب می‌شود.
علیرضا شاهپور شهبازی و علی اکبر جعفری معتفدند از آنجا که به گفته آنها در منابع کهن مانند گاتها و اوستا معنایی از ازدواج با محارم راجع به خویدوده وجود ندارد و البته در منابع بعدی همچون دینکرد وادوریراف نامه و تفاسیر موبدان که مربوط به اواخر دوره ساسانی می‌باشد از ازدواج با محارم سخن به میان آمده است و همینطور زرتشتیان حال حاضر چنین معنایی را قبول ندارند و خویدوده را ازدواج با خویشان نزدیک مانند عموزادگان می دانند باعث شده که محققان خویدوده را ازدواج با خویشاوندان نزدیک بدانند که در اواخر دوره ساسانی معنای ازدواج با محارم در آن رسوخ کرده است.
وقتی انکتیل دوپرون پارسیان را در میانه قرن هجدهم دید به او گفته شد این لفظ برای ازدواج عموزادگان به کار می‌رود، در بین آنان ازدواج خارج از خانواده بسی نادر بود. ازدواج بین عموزادگان (که در بهشت پیوند می‌شد) رایج و طبیعی بود ولی ازدواج با محارم غیر قانونی بود.
به اعتقاد شاپور شهبازی، خویدوده که به معنی ازدواج با محارم بکار رفته در واقع معنای «ازدواج با خویشاوندان» می داده، که بر اثر سؤ تعبیر واژه‌های معادل «دختر» و «خویش» و «خواهر»، به ازدواج با محارم تفسیر شده و مایه گمراهی مورخان یونانی و رومی و ارمنی و مسیحی و اسلامی و حتی زرتشتی گردیده است. ازدواج با محارم در ایران باستان روا نبوده است با اینحال به رغم این ناروایی، چند مورد تاریخی از این گونه ازدواجها رخ داده است(از دیدگاه تاریخی قابل بحث هستند) در هیچ یک از اسناد اصلی و قدیمی زرتشتی مانند گاتها و اوستا که مهمترین و وسیع ترین کتاب زرتشتی می‌باشند و به زبان‌های اوستایی و پارسی میانه نگاشته شده‌اند اثری از ازدواج با محارم یافت نمی‌شود بلکه در این منابع معنای خویدودک ازدواج با خویشاوندان نزدیک است که برای نگاه داشتن خون پاک توصیه می‌شود و امری شایسته است، اما فقط در آثار اواخر دوره ساسانی مانند دینکرد و ارداویراف نامه و تفاسیر موبدان که برخی حتی پس از اسلام ویرایش شده‌اند آثاری از ازدواج با محارم دیده می‌شود.(که تحریف آن مسلم است)
شاپور شهبازی در مورد خویدوده می‌گوید: در اواخر دوره ساسانی که نژادهای غیر ایرانی در ایران رو به ازدیاد بود و دین‌هایی همچون اسلام و مسیحیت و بودایی و.. رو به گسترش بود برخی از موبدان زرتشتی برای مقابله با این رویه دست به تحریف عمل خویدوده که معنی آن ازدواج با خویشاوندان بود زدند و حتی همان زمان هم در بین ایرانیان امری ناپسندیده به حساب آمد.
مشخص است اگر چنین ازدواج هایی هم بوده محدود بوده به طبقه خاصی از اشراف و آن هم نه همه اشراف چه برسد به جامعه ی گسترده ایرانی. آن هم در اواخر دوره ساسانی که در ایران نظام طبقاتی شکل گرفت.
حتی در افسانه های ایرانیان نیز اینکار بسیار زشت و ناپسند بوده تا جایی که در داستان فرانک مادر فریدون نیای بزرگ ایرانیان می خوانیم که چون فر ایزدی در جان وی نشست پدر او برادرانش را به ازدواج با خواهر خود تشویق کرد تا نسل پادشاهی به دودمان آنان بیاید که با آگاهی یافتن فرانک از این مسئله به سرعت از خانه پدری گریخت! پس کاملا ناروایی این کار حتی در افسانه های ایرانیان آشکار است.
کاملاً آشکار است که ایرانیان هیچ گاه خود را به چنین پستی هایی نیالودند چه این که تحقیقات نشان داده است که فرزندان حاصل از چنین ازدواج هایی موجوداتی سست و بی بنیه هستند که به احتمال زیاد داری ضعف های جسمانی فراوانی هستند پس چگونه ممکن است مردمانی که هزاران سال بر بخش های بزرگی از آسیا و جهان فرمانروایی کرده اند این چنین سست و ضعیف باشند؟!

بن مایه : ابوالقاسمی، محسن، تاریخ زبان فارسی، سازمان سمت، ۱۳۷۳. (ص ۲۲۹)
دریایی، تورج. شاهنشاهی ساسانی. ترجمهٔ مرتضی ثاقب‌فر. تهران: ققنونس، ۱۳۸۳. ISBN 964-311-436-8.
فهرست آثار علیرضا شاپور شهبازی , «افسانه ازدواج با محارم»، باستان‌شناسی و تاریخ، ۱۵/۱، ۱۳۸۱/۲۰۰۲، ۹ـ۳۶.
گلچینی از خرده اوستا، دکتر علی اکبر جعفری، انتشارات فروهر ۱۳۵۸
دکتر وست، متون پهلوی، ج۲،
تاریخ اجتماعی ایران، جلد ۲، صفحه ۳۴
ایران در زمان ساسانیان، صفحه ۳۴۷

ارسالیکاربر گرامی محمد مهرگان

مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب شمشاد امیری خراسانی
بارگذاری بیشتر در آثار باستانی و ارزش های تاریخی
اشتراک
اطلاع از
guest
8 Comments
بازخورد درون خطی
مشاهده همه نظرات
soheila

سلام خدمت شما مدیر محترم مطالبی گذاشته میشه جالبه …میشه درباره زنان باستان که فعالیت های ارزشمند انجام دادنو ملکه و فرمانده ودریاسالار واز قبیل تو ایران مطلب بزارین؟

soheila

من درحال نوشتن یه مجله درباره زنان مهم در ایران باستانم اگه میشه در انتخاب موضوع منو راهنمایی کنین……

هخامنش

برای ملتی که نیاکانش از ریختن آب دهان در یک راه عمومی پرهیز میکردند جای بسی تأسف است اینگونه از پست ترین و فرومایه ترین ملتها عقب تر و دون مایه تر است.. بیاییم ایران را آباد کنیم، دست در دست هم دهیم به مهر، میهن خویش کنیم آباد.

amir

فکر میکنم مثل عقد دختر عمو پسر عمو رو تو آسمونا بستن ریشه در همین فرهنگ زرتشتی داره

موعود

با سلام خدمت دوستان گرامیجالب بود اما واقعییت چیز دیگربی است که گفتن آن جرات زیادی میخواهد. خدمت استاد ارجمندم باید بگویم که اولا خویدوده غیر از اینکه سنتی دیرین در بین ایرانیان بوده به عنوان کفاره تمامی گناهان نیز توصیه و انجام می شده و اینکه دارای ثواب و اجز زیادی بوده است . ( مراجعه شود به کتاب دینکرد سوم باب هشتاد و همچنین مراجعه شود به کتاب سه هزار سال دروغ در تاریخ ایران نوشته دکتر منوچهر اقبال ) دوما انجام این سنت توسط بسیاری ار پادشاهان ایران از جمله کوروش هخامنشی  که بعد از به رسیدن به پادشاهی با خاله خود ازدواج کرد و پادشاهان بعد از آن  انجام می گرفت. ثالثا اینکه چگونه است که به قول شما تمامی مورخان و محققان یونانی مسیحی ارمنی اسلامی و حتی زرتشتی در اشتباه کامل بوده و آقای شهبازی با چه دلیل و منطقی موفق به قانع کردن خود در رد کلیه اسناد تاریخی در این باره شده است . باید خدمت شما و دوستان محترم بگویم که خذف یا رد یک واقعیت تاریخی تحریف تاریخ و در اصل خیانت است . بهتر است که تاریخ کشورمان را همان گونه که بوده است به نسل بعد منتقل کنیم تا در آینده به خیانت متهم نشویم .با تشکر  

همچنین ببینید

وصیت نامه کورش بزرگ + منبع

در متون تاریخی وصیت نامه ای از کوروش بزرگ نقل کرده اند که سرشار از مفاهیم بالای انسانی است…