Home ایران در دوران معاصر ایل بختیاری (ایل آریایی اصیل)

ایل بختیاری (ایل آریایی اصیل)

ایل بزرگ و قهرمان بختیاری
ایل بزرگ و قهرمان بختیاری

اقوام ایرانی اصیل می توان به ایل لر ( لر بزرگ ؛ ایل بختیاری و لر کوچک اهالی لرستان) کرد ، بلوچ و نام برد که همگی از زیر شاخه ها یا تیره های پارت هستند.

ایل بختیاری با جمعیتی بالغ بر ۴ میلیون نفر به تنهایی بزرگ ترین ایل جهان و ایران است ( البته کرد ها آن قدر زیاد هستند که یک قوم شناخته می شوند) که لر ها تنها در استان های چهار محال و بختیاری ، خوزستان ، کهکیلویه و بویر احمد ، پارس ( ممسنی پارس) شاهین شهر اصفهان لرستان ، بوشهر(سپید پوستان) و … زندگی می کنند .

این ایل یکی از زیر شاخه های تیره پارت نژاد آریا و از نزدیکان آن میتوان به پارت هاي گلستاني و شمال خراسان اشاره کرد. که روزگاری را در کنار دریای کاسپین ( خزر ) به گذرانده اندو نام خود را بدان دریا دادند ، این ایل به همراه لر های کوچک ( اهالی لرستان ) و کرد ها بعد از مهاجرت از جنوب سیبری ( کوچ معروف و بزرگ هندواروپایی) در استان کونونی پارتيانا ( خراسان ) نشین شدند .

تا اینجا تیره آنان بسیار کوچک بود و رفته رفته بر جمعین آنان افزوده شد . آنان حکومت اشكاني را قبل از اسلام به راه انداختند البته پدران آنان از بزرگان فرمانروایی هخامنشیان بودند ( لباس و پوشاک آنان ) و هم چنین بعد از اسلام ، حکومت زندیه به دست آنان تشکیل یافت . لر ها ( بختیاری ها ) تا پيش از زمان حمله اشكانيان به سلوكيان بيگانه و يوناني در آستر آباد ( گرگان ) بودند و براي پاسداري از مرز ها و پيروزي بر جنگ ها به كوه هاي بختياري كنوني آورده شدند.پس از حمله اعراب مسلمان به همراه کرد ها و لر های کوچک و دربار ساسانی ( البته در آن زمان هنوز تقسیم بندی لر ها وجود نداشت) به کوه های زاگرس ( استان کنونی چهار محال و بختیاری و کهکیلویه ) گریختند و به جنگ چریکی با اعراب پرداختند . آنان در کوه ها به جنگ با اعراب می پرداختند تا جایی که پارس ها به آنان لقب بختیاری ؛ دارای شانس و بخت همیار دادند . آنان که زرتشتی بودند بعد از شناخته شدن اسلام ؛ مسلمان شدند و مذهب شیعه را برگزیدند .

ایل بختیاری به ۲ شاخه هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم شده است این تقسیم ناشی از مالیات های زمان خود بوده است ( حدود ۱۰۰۰ سال پیش ) ۱۱ برادر و پسر عمو بودند که بر سر زمین های اجدادی به جنگ و ستیز پرداختند که در نهایت ۴ لنگ ها توانستند زمین های بیشتری را تصاحب کنند که خود باعث میشد مالیات افزور تری بپردازند و هفت لنگ ها کمتر.

ایل بزرگ بختیاری در مشروطه
ایل بزرگ بختیاری در مشروطه

جدایی ؛

جدایی لر ها ( اعم از بختیاری { لر بزرگ } و لر کوچک { اهالی استان لرستان کنونی } ) از کرد ها به جنگ و ستیز برای تصاحب جایگاه خان بر می گردد. همان طور که از پایتخت استان چهار محال و بختیاری ؛ شهر کرد پیداست نشان می دهد که روزی کرد ها در آنجا بودند که سپس با پیروزی لر ها ( اعم از بختیاری و لر کوچک) بر آنان بیرون رانده شده و راه به سوی شمال زاگرس را در پیش گرفتند و ساکن شدند که بسیار بر جمعیت آنان افزوده شد . از برهان های ( دلایل ) افزایش شمارگان ( جمعیت ) آنان خوبی آب و هوا ( بهتر از چهار محال ) و بارش باران و حاصل خیزی خاک بود. انان که در کشور ها ایران عراق ترکیه سوریه لبنان و … زندگی میکنند آریایی نژادند و زبان آنان از زیر شاخه های زبان هندواوروپایی است . لر ها هم که جمعیت زیادی را شامل می شدند دارای تیره ها ( طوایف ) زیادی بودند که همین باعث جدایی لر های بزگ ( بختیاری ) از لر های کوچک شد لر بزرگ نام خود را از دارایی خان های زیاد میگیرد و به همین صورت لر کوچک . لر های کوچک هم را ه شمال غرب را در پیش گرفتند و جداشدند.

زبان ؛ پارسی دری

زبان بختیاری ها پارسی دری است که بسیار به پارسی کنونی نزدیک می باشد ولی تفاوت آنان به تلفظ حروف و واژگان بر می گردد مثلاٌ آنان حرفی مبتی بر “ق” ندارد و معمولاٌ غ ( خ و ق قاطی ) تلفظ میکنند و پارسال اصیل ترین زبان باقی مانده از پارسی شناخته شده است مثلاٌ پیر های این ایل که تمام و کمال لری ( پارسی دری) را سخن می گویند برای تمجید و تعریف می گویند : گفت ندارد ( حرف ندارد ) و کمترین میزان مخلوطی با زبان برادران عرب را دارد . بسیاری از این قبیل واژگان در آن دیده شده است . آنان برای گفتن شعر می گویند (( بیت یا بیتی)) ( مثلا ٍ می گویند یارو بیت بست بمان { مسخره کرد } ) یا بی ساز ابازه یعنی بدون ساز می رقصد که واژه رقص عربی و بازیدن پارسی است. آنان به آتش قسم می خورند و نان و نمک را مقدس می دارند و یکدیگر را نمک گیر میکنند. زبان ما بختیاری ها از قوانینی محکم بر خوردار است و جمع بستن آن بسیار شبیه به پارسی است ولی در بعضی جاها تفاوت نیز دارد.

مرد بختیاری
مرد بختیاری

پوشاک

از پوشاک و لباس آنان می توان به چوخا ( چوغا ) اشاره کرد که پوشاک مردان است . این لباس شبیه به کردین است البته نه با سر شانه های تیز و دراز بلکه بر روی شانه ها افتاده است . از جنس موی بز است و نقش و نگار های آن از روی پاسارگاد ( مقبره کورش بزرگ ) تقلید شده است . و به آیین زرتشت بر میگردد . چرا که سپنتا مینو ( مخالف شیطان یا اهریمن ) با رنگ سفید مشخص شده است و با ایجاد راه راه هایی از میان خط ها سیاه ( انگره مینو = شیطان یا اهریمن ) به سوی بالا و برتری بر شومی و بدی قرار میگرد و بر عکس خط های سیا یا انگره مینو به سوی پایین آمده و تنزل پیدا می کنند . مردان بختیاری نیز شلوار هایی با دمپاچه بسیار گشاد می پوشند و به رنگ سیاه است که به آن شلوار دبیت می گویند که نشان دهنده مردانگی است . کلاهی نیز از جنس نمد به رنگ سیاه یا سفید بر سر می گذارند . این لباس در گذشته های کهن با تیر و کمن و اکنون با تفنگ ( معمولا برنو ) مزین می شده و خواهد شد . حتا اکنون هم بختیاری ها ی شهری نشین که شمارشان به حدود ۳ میلیون نفر می رسد ،از فرزندان پسر ( به لری پسر کٌر گفته می شود ) با لباس محلی ( که بسیار هم گران است !) و تفنگ اسباب بازی ، سیما ( عکس ) می گیرند.

آنان همواره به فرزندانشان اعم از دختر و پسر می اموزند که راست بگویند ( کرداری ) راست بنشینند ( روی اسب ) و راست تیر بیاندازند ( کمان و تفنگ ) .

از پوشاک زنان می توان به مینا که همان نوعی روسری است ( چه قبل از اسلام و چه بعد از اسلام ) نام برد . این مینا بیشتر به شکل مقنعه زیبا و بزرگ رنگی است . آنان این نوع روسری را با سکه هایی از زر ( طلا ) یا نقره همان دوران تاریخ مزین میکنند و بدان مفتخرند که به آن لچک می گویند و به دور پیشانی میبندند ؛ ۹۸% دختران اکنون بختیاری از مادر بزرگانشان به ارث برده اند ( ارث مردان ، چوغا و کردین و کمان یا کمن و تفنگ است ) اغلب بختیاری ها هم زبانشان را تمام و کمال بلدند وظیفه خود میدانند چرا که جز این از بین خواهد رفت . ( اینجا آریاویچ ؛ آریانا ؛ آریه ورته ؛ اران ؛ و در نهایت ایران به معنای سرزمین آریایی ها است ) زنان ایل اصیل بختیاری دامنی که بدان دامن غری می گویند نیز می پوشند که همانند شلوار مردان ؛ دبیت بسیار گشاد است و همین طور بسیار شبیه به لباس زنان هخامنشی و شمالی ها نیز هست. ( همانند لباس مردان ) زنان هم دوش مردان می جنگیند.

درون و بیرون

آنان مردمانی مهمان نواز و مهمان دوست هستند که با قلبی مهربان ، همواره نگذاشته اند تا صمیمیت ها پایمال شوند آنان همواره دوشا دوش دیگر برادران خود از کشور مقدس خود دفاع کرده اند و آخرین دفاع آنان در دفاع مقدس بود . یکی از بهترین و موفق ترین جنگ ها در زمان مشروطه بود که به وسیله برادران خود ستار خان و باقر خان توانستند حکومت نظامی تشکیل دهند و تهران را فتح نمایند .

بیرون : ( ظاهر ) آنان مردمانی قد بلند و هیکل دار هستند ؛ سفید پوست هستند و رنگ موی یک بختیاری اصیل قهوه ای یا زرد است که البته به آب و هوا هم بستگی دارد مثلا در خوزستان و در نزدیکی پارسوماش( مسجد سلیمان ) منطقه ای در یکی از دره ها وجود دارد که به آن” دره بوری ” می گویند و مردمانی بور و زیبا داشت علت را که جویا شدیم گفتند که “”اووٍس “” owes یعنی آبش . مردمان قدیم بختیاری قبل از سوختگی نژاد بر اثر آب و هوا چشمانی سبز و آبی داشتند که اکنون شمارشان در بختیاری ها بسیار زیاد است و معمولا در هر خانواده ۶۵ نفری ( پدر بزرگ و مادر بزرگ و دایی عمه عمو و…) همواره حداقل ۲۸ نفر آنان بدین شکل هستند البته بقیه چشم و مو ی قهوه ای دارند.

رسوم

آنان بقیر از جشن نورور ، ۴ شنبه سوری ، ۱۳بدر ، جشن شب یلدا (در جشن شب یلدا شاهنامه خوانی رواج دارد ) و جشن سده ، مراسمی مانند شاهنامه خوانی ( در شب یلدا ) گاه گریو ( غم از دست دادن عزیزان ) دیوان حافظ خوانی و … نیز دارند:

شاهنامه خوانی : یکی از رسوم مهم است که در شب یلدا توسط خان یا ریش سپید یا پدر فامیل که آن یا قسمت هایی از آن را از بر بود ؛ خوانده می شود . که پیشین توسط با سوادان خوانده می شد ولی بعدا بدلیل عقب مادنگی ناشی از عدم ارتباط چندین ساله در کوهستان شاهنامه را افرادی سینه به سینه حفظ و منتقل میکردند البته دیوان حافظ هم مرسوم بوده است.

گاه گریو : موسیقی غم ناکی است که توسط توشمال ها ( تیره ای از هندی ها که در دوران بعد از اسلام به ارتش آن زمان یعنی بختیاری ها برای ایجاد شور و غرور ارتشیان توسط حکومت افزوده شد که البته آن ها با هم هم نژاد هستند) نواخته و خوانده می شود که بسیار اندوهگین بوده و هنوز هم در میان بختیاری های شهری به صورت رسم و نماد در آمده و حتما هم باید اجرا شود.

البته بر عکس این مراسم هم در عروسی رواج دارد که باز هم توسط توشمال ها نواخته و خوانده میشود.

تازیدن : بعد از عروسی گروهی از جوانان پسر با همراهی کل زدن ( نوعی آوای ایجاد شده توسط دختران و بانوان که در تمام ایل های ایرانی الاصل رواج دارد و در بسیاری از آهنگ ها پاپ امروزی نیز هست ) دختران و بانوان به سوی دره یا دشت با اسب و تفنگ نوعی ورزش دوستانه انجام می دهند که همیشه با خروش تفنگ و در گذشته با کمان همراه بود.

از عقاید این ایل ( بختیاری ) مانند دیگر مسلمانان اعتقاد به خدای یگانه قرآن، محمد ( ص ) ،علی ولی الله ( ع ) ، و نان و نمک و آتش است که به همه آنان قسم می خوردند و یاد می کنند.

اسب خوب ، پسر خوب ( از لحاظ جنگ جویی ) داشتن نیز افتخاراست . اینجا ایران است.

مشاهده محتوا بیشتر
ادامه مطلب شمشاد امیری خراسانی
بارگذاری بیشتر در ایران در دوران معاصر
اشتراک در
اطلاع از
guest
121 Comments
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
آرش تاجمیری ذلقی

من یک تاجمیری یک ذلقی از چهارلنگ یک بختیاری یک لر یک پارس یک آریایی یک عیلامی یک یکجا نشین زاگرسی مدافع ایران زمین هستم
آریایی ها نوادگان عیلامی ها هستند
مشخص شده
یک روزی بخدا قسم ثابت میکنم خودم
من تا ۳۴ پشت از اجدادم رو مشخص کردم یعنی هیچ کس توی دنیا اینطور نیست
یک نفر پیدا کنید که ۲۰ پشت قبل خودش رو بلد باشه
که آخرین جدی که دارم برمیگرده به زمان آل بویه که ال بویه از ساسانیان هستن که ساسانیان پارس هستن که آریایی هستند که عیلامی هستند
عیلامی ها یعنی اجداد من اصلا به قوم سامی ربطی ندارند
بیاین قیافه من رو با یک روسی یا یک ترک یا یک اروپایی مقایسه کنید
من چهره ام سبزه چشمانم قهوه ای سوخته که نمیتوانید مردمک چشم منو مشخص کنید و قد بلند و مو های خرمایی دارم که بعضی از بختیاری ها یا موهایشان خرمایی یا سیاه است من پدرم موهایش سیاه است ولی مادرم خرمایی
با توجه به اینکه عموزا هستن
یک روسی یا اروپایی که موهایشان معمولا بلوند و پوست سفید دارند و معمولا قد کوتاه ( برید مطالعه کنید که اروپاییان تازه قد بلند شدند )
( این برای مقایسه چهره ها )
کاملا با هفت لنگها چهره ام شباهت دارد و آنها هم همینطور
از لحاظ زبانی کاملا زبانمان یک طور است و مو نمی‌زند ( برای کسانی که میگویند چهارلنگ و هفتلنگ جدا از هم هستند )

کوروش در کتیبه اش میگوید (من کورش هدم )
ما بختیاری ها وقتی میخاییم بگوییم که تو کی هستی میگوییم ( چه کسی هدی)
در جواب میگوییم ( مو چهارلنگ هدم)
( برای کسایی که میگویند ما آریایی نیستیم )

ما اصلا هیچ رودرویی با اعراب نداشتیم که بخواهیم کلمه ای اضافه یا کم کنیم
همیشه به ش می‌گفتیم س
( برای کسانی که میگویند لر ها با عربی زبانشان درامیخته شده )

زمانی درگیری بین چندی از طوایف بختیاری بوجود آمد بر سر تاجمیر خان بختیاری
که عده ای میگفتند آسترکی است عده ای میگفتند ذلقی
دو تاجمیر وجود داشته که یکی جد من که ایلخان بوده و یکی از آسترکی ها که پدرش از سوریه یا منطقه شام میامده و او قبل از تاجمیر ذلقی ایلخان بوده
زمان شاه اسماعیل یا شاه بعد از شاه اسماعیل به ایلخانی اییل بختیاری منصوب شد که مادرش از گیلان بوده و پدرش سوری
سردار اسعد در مورد این آقا گفته که از سوریه نیامده نه برای کل بختیاری ها
( این برای کسانی که میگفتند بختیاری ها سوری هستند )
هیچ غلطی در حرف من نیست مگر اینکه شما بخواهی توهین کنی یا برتری نسبت به من بختیاری پیدا کنی با وجود اینکه انسان ها از یک خونند
و جد ما به یک نفر می‌رسد
حالا جنگ جاهلانه شما سر گذشته هاست
ولی اگر به حال و این ه بچسبید قطعا رشد خواهید کرد تا به گذشته

ابوالفضل

چطور تونستی ۳۴ پشتت رو مشخص کنی؟؟

آیلین کشکولی

سلام
درسته میگن بختیاری ها و قشقایی ها کمی شباهت دارن؟؟
مثلا اگر درست گفته باشم😅(ایرَموی موشه)که یه جمله بختیاری هست و (ایرَمه اولموشه)که یه جمله قشقایی است معنی هر دوشون میشه کنارم باشه و همینطور کلمه (جغله) هم به کلمه بختیاری هست هم قشقایی.
قشقایی ها هم چادر سیاه بودن ولی دکور و ظاهر چادرشون فرق داشت.ایل قشقایی هم مثل بختیاری ها خان های زیادی داشتند و زیاد اسب پرورش میدادن.
لباس خانمای بختیاری مخصوصا کهگیلویه و بویراحمد به لباس قشقایی ما شباهت زیادی داشت حتی قشقایی ها از سرنا،کرنا،نقاره…..استفاده میکردند و مثل مردان ایل بختیاری مردان ایل قشقایی مهارت اسب سواری و تیر اندازی بالایی داشتند.
حتی می تونید تو اینترنت شباهت بختیاری و قشقایی سرچ کنید.

آیلین کشکولی

تازه قشقایی بختیاری زیادی هم هست مخصوصا مواقع کوچ مثل چهارمحال بختیاری و کهگیلویه بویر احمد و قشقایی خوزستان

آیلین کشکولی

یا مثلا (جال):بختیاری و(جاهال):قشقایی هر دو معنی جوان رو میده
(جغلل):بختیاری و (جغله لر):قشقایی هر دو معنی پسر بچه ها رو میده

بختیاری

میتخوای چه چیزاییو ثابت کنی .با دوتا کلمه مشترک میخوای دو ایل کاملا جدا از همو بهم پیوند بدی…قشقایی ها ترکن و ما بختیاری ها از اقوام اصیل و کهن ایران..چون شما هم اسب سواری میکنید یا ساز دارید یا چادر سیاه دارید دیگه مثل همیم!

زهرا

بله خانم آیلین کشکولی بقیه ترکا از این کلمات استفاده نمیکنند جز شما صحیح
میتونم به کلمه (بِل باریک) هم اشاره کنیم هر دو ایل استفاده میکنند (بِل) در زبان ترکی به معنی کمر
طایفه بولوردی قشقایی به بختیاری ها پیوستند

ماهور سماواتی

برادر و خواهر عزیز.ایل بختیاری (لر بزرگ) از زمان قبل از هخامنشیان در زاگروس ساکن بودند چون یکی از محدود زبان های فارسی دری و کهن زبان بختیاری است.نمونه..اهورا ، مه زا دا(اهورا مزادا) اهورا یعنی خدا مه در زبان بختیاری یعنی نه ، زا از ریشه کلمه زایش و زایدن .دا یعنی مادر .اهورا مه زا دا یعنی خدای زایده نشده از مادر…و تنها در زبان بختیاری این کلمات یافت میشود .و همچنین در کتاب جرج اسیون تاریخ نگار امریکایی امده…در زمان تمدن اکد و سومر مردمان اکد و سومر با مردمانی که در کوهستان های فلات ایران زندگی میکرده اند داد و ستد داشته و از انان شیوه دامداری و کشاورزی اموخته اند..نمونه دیگر اثار .اثار یافت شده از غار کتله خور و غار دیگر نقات کوهستان زاگر است.و زاگرس از کلمه زاگر یعنی بلند امده .با تشکر ماهور سماواتی نویسنده شاعر و تاریخ دان از ایل بختیاری ساکن اصفهان

همچنین ببینید

شکل صحیح نگارش نام آذربایجان یا آزربایجان

شکل صحیح نگارش نام آذربایجان بر اساس اسناد معتبر تاریخی در این جستار برآنیم تا با استفاده …