آذربایجان قبل از اسلام

قبل از اسلام
نوشتار اصلی: نام آذربایجان،آتروپاتکان (مکان آتروپات)

یک نقشه کلاسیک که از اوراسیا که مناطق ماد و آلبانیای قفقاز را که توسط رود ارس از هم جدا شده‌اند را نشان می‌دهد.
یک نقشه کلاسیک که از اوراسیا که مناطق ماد و آلبانیای قفقاز را که توسط رود ارس از هم جدا شده‌اند را نشان می‌دهد.(برای بزرگ نمایی تصویر را بفشارید)

کشف سند ازدواج به شکل سنگ نگاره متعلق به حدود ۱٬۳۵۰ سال پیش از میلاد در بوگازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میناتی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به الهه‌های هندی-ایرانی میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و به آنها را می‌پرستند، ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.

پیش از آمدن مادها به آذربایجان، می‌توان به حکومت مانناییان اشاره کرد. زبان ماننایی‌ها روشن نیست؛ اما بخشی از نام‌های سرداران آنها آریایی است و در کل، زبان واحدی در بین ماننا حاکم نبود. اما ماننایی‌ها بر تحت نفوذ ایرانی‌شدن قرار داشتند و نام‌های ایرانی مانند «دیاکو» و «بغدادتی» و «اودکی» و «ازآ» همگی نام‌هایی ایرانی هستند که در میان آن‌ها دیده می‌شود. همچنین در این دوره می‌توان به حکومت اورارتویی اشاره کرد که اندکی از بخش‌های آذربایجان غربی را شامل می‌شد.

با آمدن اقوام آریایی ماد به فلات ایران، اقوام غیرآریایی با ایشان آمیخته شدند و در یک اتحاد، پادشاهی ماد را به وجود آوردند. آنان تأثیر عمیقی بر تاریخ منطقهٔ آسیای غربی گذاشتند که مهم‌ترین آن نابودکردن حکومت آشور بود. ماد از دو بخش ماد کوچک و ماد بزرگ تشکیل می‌شد که ماد کوچک همان آذربایجان امروزی است و ماد بزرگ شامل تهران، اصفهان، کرمانشاه و همدان می‌شود.

نقشه بازسازی شده هرودوت در ۴۵۰ میلادی که سرزمین مادها را در کنار رودخانه ارس نشان می‌دهد (این نقشه در ۱۸۹۵ بازسازی شده‌است).
نقشه بازسازی شده هرودوت در ۴۵۰ میلادی که سرزمین مادها را در کنار رودخانه ارس نشان می‌دهد (این نقشه در ۱۸۹۵ بازسازی شده‌است).

در زمان هخامنشیان، ماد کوچک (آذربایجان) به عنوان یکی از ساتراپ‌ها اداره می‌شد. در اواخر دوران هخامنشی و همزمان با لشکرکشی اسکندر به ایران، ساتراپ ماد کوچک فردی به نام آتورپات (آذرباد) بود. وی توانست این منطقه را از حملهٔ اسکندر حفظ کند. بعد از آن ماد کوچک به نام او «ماد آتورپات» یا «آتورپاتکان» نامیده شد.

در زمان سلوکیان و اشکانیان آذربایجان خودمختاری نسبی داشت که البته اساس کشورداری سلوکیان و پس از آن اشکانیان بر استقلال نسبی استان‌ها استوار بود. در زمان سلوکیان به نظر می‌رسد خاندان آتورپات همچنان بر آذربایجان حکم می‌راندند. در زمان اشکانیان وضعیت حکومت آذربایجان چندان روشن نیست ولی می‌توان حدس زد مانند دیگر نقاط ایران تحت سیطرهٔ خاندان‌های زمین‌دار (فئودال) با نفوذ و مطیع اشکانیان اداره می‌شده‌است. مشکل آذربایجان در زمان اشکانیان یورش‌های سهمگین آلان‌ها و گرجی از قفقاز بود که باعث ویرانی و غارت فراوان می‌شد.

در زمان ساسانیان آذربایجان اهمیت ویژه‌ای یافت. یکی از سه آتشکدهٔ معتبر ساسانیان، آتشکدهٔ آذرگشنسب در شیز آذربایجان قرار داشت. پادشاهان ساسانی در ایام سختی به زیارت آن می‌شتافتند و هدایای بسیار تقدیم می‌کردند. این آتشکده نشانهٔ اتحاد دین و دولت بود و نماد دولت ساسانی به شمار می‌رفت. در بیشاپور کازرون کتیبه‌ای وجود دارد که نام خاندان‌های زمین‌دار اوایل حکومت ساسانیان در آن ثبت شده‌است. برای آذربایجان از خاندانی به نام «وراز (Varaz)» نام برده شده که گویا محل اقتدار ایشان آذربایجان، اران و ارمنستان بوده‌است.

در زمان حکومت ساسانیان، مردمان ترک‌تبار خزر به قفقاز وارد شدند. قباد پدر انوشیروان با تلاش فراوان ایشان را عقب راند و دژهای مستحکمی در دربند قفقار برای جلوگیری از یورش‌های آنان بنا کرد. رومیان نیز هرساله مبالغی برای نگهداری این دژها به دولت ساسانی می‌پرداختند. همچنین در زمان ساسانیان جنگ سرنوشت‌ساز بهرام چوبین با خسرو پرویز در این استان بود که به شکست بهرام انجامید. دیگر رویداد مهم این دوره، واردشدن هراکلیوس امپراتور روم به آذربایجان بود که منجر به ویرانی آتشکدهٔ آذرگشنسب شد.

یاقوت حموی می‌نویسد: «ابن مقفع گفته‌است آذر به زبان پهلوی نام آتش است و بایگان، نگهدار آن که روی هم معنای آن آتشکده یا نگاهدارندهٔ آتش می‌شود و این درست‌تر است؛ زیرا آتشکده در این ناحیه بسیار بوده‌است… مردم آن نیکوروی‌اند و گونه‌های ایشان به سرخی مایل است و پوستی لطیف دارند. ایشان را زبان مخصوصی است که آذری گویند و جز خودشان کس آن را نمی‌فهمد.»

 

منابع:

مشکور، محمدجواد، نظری به تاریخ آذربایجان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، انتشارات کهکشان، چاپ دوم ۱۳۷۵، گنجینهٔ ایران: ۲۱. ص۱۸۸.

 

A) “Mede” Encyclopædia Britannica 2008 (Encyclopædia Britannica Online) 16 January 2008 <http://www.britannica.com/eb/article-9051719>.

B) Andrew Dalby, Dictionary of Languages: the definitive reference to more than 400 languages, Columbia University Press, 2004, pg 278.

C) Gwendolyn Leick, Who’s Who in the Ancient Near East, Routledge, Published 2001. pg 192

D) Ian Shaw, Robert Jameson, A Dictionary of Archaeology, Blackwell Publishing, 1999.

E) Sabatino Moscati, Face of the Ancient Orient, Courier Dover Publications, Published 2001. pg 67

F) John Prevas, Xenophon’s March: Into the Lair of the Persian Lion, Da Capo Press, 2002. pg 20.

G) I.M. Diakonoff, “Media” In Cambridge History of Iran (ed. William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch), Volume 2. Pg 140 “Archaeological evidence for the religion of the Iranian-speaking Medes of the..”

H) Amélie Kuhrt, “The Persian Empire, Volume 1”, Chp 2: Medes, Routledge, 2007. excerpt from pg 19: “The early history of the western Iranians (Medes and Persian) is a thorny problem…”

I) John Curtis, British Museum, 2000, 2nd edition. pg 34: “They were an Indo-European people who, like the related Persians, spoke an Iranian language” J) “Encyclopedia of Indo-European Culture or EIEC, edited by J. P. Mallory and Douglas Q. Adams, published in 1997 by Fitzroy Dearborn. pg 30: “..and the Medes (Iranians of what is now north-west Iran)..”

unlikely that there was any ethnolinguistic unity in Mannea. Like other peoples of the Iranian plateau, the Manneans were subjected to an ever increasing Iranian (i.e. Indo-European) penetration. Boehmer’s analysis of several anthroponyms and toponyms needs modification and augmentation. Melikishvili (1949, p. 60) tried to confine the Iranian presence in Mannea to its periphery, pointing out that both Daiukku (cf. Schmitt, 1973) and Bagdatti were active in the periphery of Mannea, but this is imprecise, in view of the fact that the names of two early Mannean rulers, viz. Udaki and Azā, are explicable in Old Iranian terms.

12
دیدگاه بگذارید

avatar
6 تعداد نظرات
6 پاسخ ها
0 دنبال کنندگان
 
پرطرفدار ترین دیدگاه ها
دیدگاه با بیشترین پاسخ
8 تعداد نویسندگان دیدگاه
علیماهانآزربایجان هاراییعلیرضا یساولیشمشاد امیری خراسانی نویسندگان نظرات اخیر
  اشتراک  
اطلاع از
علی
مهمان
علی

باعرض سلام خدمت تمام انسانهای باارزش واقعی انسانیت ازهرنقطه ی دنیا باهرقومیتی.
دوستان فقط آنچه که دلت می خواهد نگو وننگار.
اگربرای اصالت خودت وقومیتت وانسانیتت واقف هستی نباید فحش بدی وناسزابگی.
تومدرسه بهت آموختن ادب آداب می آورد.
این عصبانیت توهم متاثرازگذشته ات هست پس ادب گذشتگانت اینجوری بوده که توادب وآدابت اینطوری شده.
ایت هورر کاروان کئچر.ماهان خان

آزربایجان هارایی
مهمان
آزربایجان هارایی

این اراجیف مزخرفتان که بعد از فروپاشی امپراطوری بزرگ تورک ها به دست روسیه کثیف و با کمک و همدستی رضا پالانی ملعون و یهود صاحب این تاریخ کذایی شدید فقط به درد خودتان میخورد . همه ملت تورک آزربایجان میدانند که صاحب تمدنی ۷۰۰۰ ساله در این خاک هستند و قوم مجوس و زنازادگان ۶۷۰ سال قبل از میلاد به این خاک وارد شدند . همه ملت تورک میدانند که هرگز از قوم آریای پارس مجوس نیستند و آذری در این خاک معنا و مفهومی ندارد، حکومت ۸۴ ساله پارسیان مجوس خیلی زود دوباره به دست تورکان صاحبان جغرافیای… ادامه مطلب »

ماهان
مهمان
ماهان

معذرت میخوام مزخرفات سخیف این فرد به سرزمین ما و ارزشهای ملی وطنم باعث عصبانیت شد و نباید توهین میکردم… کامنت ثبت نکنید سپاس

ماهان
مهمان
ماهان

اخرین جمله هم از بانو زیبا نادری میهن پرست اذری …نواده ستارخان : اینها از ما نبوده و نیستند اگر پر “ستارخان” زنده بود میدانست با اینها چه کند … ادم اینقدر باید شعور داشته باشن نام افرادی در تاریخ را ببرن و الگوی خود قرار بدنکه “خصوصیات انها را داشته باشن” مثل خودشون “خائن به میهن ” باشن…نه از ستارخانیک سردار ملی که عاشق ایران و فرهنگ و تاریخ ایران و پرچم ملی ایران بود ….ما در تاریخ کم نداشتیم ادمهای خائن! و سر سپرده به بیگانه… .. اذربایجان همچون باغ بزرگ که “پانترکها علف های هرز ان هستند….… ادامه مطلب »

ماهان
مهمان
ماهان

بعدش همینجا میگم “شرف نداری اگه همینجا حساب نکنی “اذریهای ایران و ترک و اذری زبانهای سراسر ایران کجا۵۰ میلیون نفرن :))))) بدبخت! اذربایجان شرقی ۳ میلیون هفتصد نفر.. اذربایجان غربی ۳ میلیون و هشتاد هزار نفر…..که “پر از اقوام کرد و ارمنی و …..” قوم قشقایی ۱۷۶۹۰۰۰ نفر … قوم ترکمن ۱۳۲۸۵۸۵ نفر … ببین از استارا جمعیت “۴۸۰۰۰ نفر که همه اذری نیستن تازه…زنجان ۱۰۱۵۲۴ نفر…. تا بقیه شهرها از تهران “اصلا نصف جمعیت تهران حساب کن!” تا البرز و هشتپر و قزوین و…….. از هر شهری دوست داری اینجا بنویس تا ببینیم از کجاتون این امار در… ادامه مطلب »

ماهان
مهمان
ماهان

تمام سواد شما پانترکهای که حتی از شهرتون بیرون نیومدین “کانالهای تلگرامی مزدور بیگانه و پانترک که اتفاقا به پدر و مادر و شما و مردم اذربایجان هم با اکانت های جعلی توهین میکنند و گندشون در اومده دیگه! که با توهین به مردم اذربایجان بذر نفرت بپاشن….

ماهان
مهمان
ماهان

درکت میکنم پانترک **************************…. اما پاسخ یاوه سرایی های کامنتی که گذاشتی..اولا بی غیرت نام “اذربایجان درست بنویس” نام اذربایجان ..اذر به پارسی : سرزمین اتش….. در صدها نقشه و تمام تاریخ نام اذر بایجان به معنای اتش سرزمین اتشکده های اذرگشنسب مقدس امپراتوری ایران سرزمین زرتشت و….. پس بیناموس نام سرزمینت جعل نکن!….. درباره فروپاشی جماهیر شوروی کی جعل کرده؟؟؟ ایران که همیشه ایران بود دریوزه… اون حکومت علیف اسمش چی بود؟ اران بود یا نه؟؟؟؟ اقوام لزجی و تالشی و تات و …تحت ستم علیف در کشوری جعلی بنام جمهوری اذربایجان!!!!!! ….. سوما بی رگ و ریشه مزخرفات… ادامه مطلب »

علیرضا یساولی
مهمان
علیرضا یساولی

فامیلی من یساولی هستش .یساول یه منطقه از آذربایجانه .افتخار میکنم به آذربایجان

لیلا
مهمان
لیلا

با درود فراوان……..از دونستن تاریخچه اذربایجان خیلی خوشحال شدم و ایینکه واژه ترک در ایران بی معنی هستش…..من اصالتا برای شهر یزد هستم.خواهشا در مورد یزد و خطه های اصیل پارسی دیگر مانند کرمان واستان فارس و سیستان و … هم مطلب بگذارید.بی شک مفاخر پارسی کم نخواهند بود…..باتشکر فراوان

بهزاد
مهمان
بهزاد

با درود به سرزمینم آذر پادگان گویش ما آذری ها در کتابی بنام سفینه تبریز پیدا شده که یه زبانی بینه پهلوی و اوستایی و پارسی هست که خیلی خیلی زیباست.امیدوارم روزی بازسازیش کنن و دوباره همون زبان زیبامون سخن بگیم.پدرم همیشه از گذشته آذرپادگان میگه و اینکه پدر پدربزرگم تو جنگ با روس ها جانشو برای ایران داد . گفت که ترکها به ما حمله کردن گذشته ها و قبایلی بین ما آذری ها کوچ دادن و مارو مجبور کردن مانند اونا حرف بزنیم وگرنه ترکستان بالای کشور چین هست و به ما ربطی نداشتن.به امید اینکه همه ما… ادامه مطلب »

ساسان
مهمان
ساسان

سلام البته این مطلب ناقص مانده است و نکته اصلی آن این است که منظور از زبان آذری در آن زمان زبان ترکی نبوده است! بر خلاف آنچه که الان تصور می‌شود! بلکه یکی از زبان های باستانی آریایی است که چیز زیادی از آن به جا نمانده است اما با ضریب بالایی از درستی چیزی میان تاتی و اورامی بوده است. این را بی تعصب عرض کردم هر چند خودم از آن بوم هستم. برای دانستن بیشتر به همان منابع مقاله بالا مراجعه کنید.