خنجر دوره اشکانیان

درود. به‌طور کلی مدرک شناخته‌شده‌ای نداریم که نشان دهد در روزگار اشکانی، دشنه‌ها را به‌طور معمول از «زر ۹ عیار» می‌ساخته‌اند.

زر در جنگ‌افزارهای باستانی بیشتر برای آراستن دسته، نیام، روکش و بخش‌های زینتی به کار می‌رفت و تیغهٔ جنگ‌افزارهای کاربردی معمولاً از آهن یا فولاد ساخته می‌شد. بررسی‌های فلزشناسی روی تیغه‌های وابسته به روزگار اشکانی و ساسانی نیز کاربرد آهن و فولاد را نشان می‌دهد.

نکتهٔ دیگر این است که «۹ عیار» یک شیوهٔ سنجش امروزی است. زر ۹ عیار امروزی حدود ۳۷٫۵ درصد زر خالص دارد و با نشان 375 شناخته می‌شود. بنابراین اگر آزمایش امروزی یک ساختهٔ باستانی نشان دهد که آلیاژ آن حدود ۳۷٫۵ درصد زر دارد، می‌توان گفت از دید سنجهٔ امروزی هم‌ارز ۹ عیار است؛ ولی نمی‌توان نتیجه گرفت که اشکانیان خودشان از دستگاه عیاربندی امروزی ۹، ۱۴، ۱۸ و ۲۴ عیار استفاده می‌کرده‌اند.

برای نمونه، آزمایش XRF روی یک زیور منسوب به روزگار اشکانی در موزهٔ بریتانیا نشان داده که بخش‌هایی از آن حدود ۷۸ تا ۸۶ درصد زر، همراه با نقره و مس داشته است؛ یعنی خلوص زر آن بسیار بیشتر از زر ۹ عیار امروزی بوده است.

از سوی دیگر، یافته‌های زرین شناخته‌شده از روزگار اشکانی بیشتر شامل زیورآلات و آرایه‌های زینتی هستند. بنابراین اگر دشنه‌ای با عنوان «اشکانی و ساخته‌شده از طلای ۹ عیار» معرفی شده باشد، این ویژگی به‌تنهایی هیچ‌گونه گواهی برای اشکانی‌بودن آن نیست.

اگر خود تیغه واقعاً از آلیاژ زر ساخته شده باشد، احتمال زینتی، آیینی یا نمایشی‌بودن آن بیشتر از یک جنگ‌افزار رزمی است؛ زیرا زر و آلیاژهای پرزر برای ساخت تیغهٔ جنگی استواری آهن و فولاد را ندارند.

برای تشخیص درستی یا نادرستی چنین ادعایی، باید خود شیء از سوی کارشناس بررسی شود. آزمایش XRF برای شناخت ترکیب فلز، بررسی روش ساخت، خوردگی و رسوب‌های سطحی، گونه‌شناسی دسته و تیغه و همچنین دانستن پیشینهٔ یافتن شیء بسیار مهم است. تنها با دیدن رنگ زر یا شنیدن عبارت «۹ عیار» نمی‌توان قدمت یا اشکانی‌بودن آن را تأیید کرد.