وصیعت نامه داریوش بزرگ

درود بر شما.

اگر منظورتان متنی است که در برخی تارنماها با نام «وصیت‌نامهٔ داریوش بزرگ» پخش شده، باید با کمی پروا از آن نام ببرید؛ زیرا هیچ نوشتهٔ باستانیِ مستقلی با عنوان «وصیت‌نامهٔ داریوش» به معنای امروزیِ وصیت‌نامه از داریوش یکم شناخته نشده است.

آنچه گاهی «وصیت‌نامهٔ داریوش» یا «وصیت معنوی داریوش» نامیده می‌شود، بیشتر سنگ‌نبشتهٔ DNb در آرامگاه داریوش بزرگ در نقش رستم است. این نوشته بر نمای آرامگاه داریوش کنده شده و در آن شاه دربارهٔ ویژگی‌های خود، دادگری، راستی، دروغ، توانایی‌هایش و شیوهٔ رفتار با نیکوکار و بدکار سخن می‌گوید. از همین رو برخی پژوهشگران آن را به‌صورت توصیفی یک «وصیت اخلاقی و دینی» یا «تصویر آرمانی یک شاه» نامیده‌اند؛ اما این با یک وصیت‌نامهٔ رسمی دربارهٔ جانشینی، دارایی و امور پس از مرگ تفاوت دارد.

در آرامگاه داریوش دو سنگ‌نبشتهٔ بزرگ بسیار مهم وجود دارد:

۱. DNa: در بخش بالایی آرامگاه؛ شامل ستایش اهورامزدا، شناساندن داریوش، تبار او و فهرست سرزمین‌های زیر فرمانش. پژوهشگران آن را گونه‌ای زندگی‌نامهٔ سیاسی داریوش نیز دانسته‌اند.

۲. DNb: در کنار درگاه آرامگاه؛ نوشته‌ای شخصی‌تر که داریوش در آن از راستی، دادگری، توانایی‌های جسمی و رزمی و شیوهٔ فرمانروایی خود سخن می‌گوید. این همان متنی است که گاهی «وصیت معنوی داریوش» خوانده می‌شود.

بنابراین اگر برای مقالهٔ دانشگاهی یا تاریخی خود منبع می‌خواهید، پیشنهاد می‌کنم به جای نوشتن «وصیت‌نامهٔ داریوش بزرگ» به‌تنهایی، بنویسید:

«سنگ‌نبشتهٔ DNb داریوش یکم در آرامگاه او در نقش رستم؛ نوشته‌ای که برخی پژوهشگران از آن به عنوان وصیت اخلاقی یا معنوی داریوش یاد کرده‌اند.»

نکتهٔ مهم‌تر اینکه متن‌هایی در اینترنت با جمله‌هایی مانند «اینک که من از دنیا می‌روم...» یا سفارش‌های بلند و امروزی به جانشین داریوش پخش شده‌اند. برای چنین متن‌هایی تا زمانی که شمارهٔ سنگ‌نبشته، متن فارسی باستان و منبع دانشگاهی معتبر ارائه نشود، نباید عنوان «وصیت‌نامهٔ اصیل داریوش» به کار برد. متن‌های مستند داریوش دارای شناسه‌هایی مانند DNa، DNb و DB هستند و اصل میخی و برگردان علمی آن‌ها در دسترس پژوهشگران است.