درود.
اگر منظورتان این است که آیا ترکهای آذریِ ایران و ترکهای ترکیه یک ملت و یک قوم تاریخیِ واحد هستند، پاسخ به این سادگی «بله» نیست.
زبان ترکی آذربایجانی و ترکی ترکیه هر دو از شاخهٔ اُغوزِ زبانهای ترکی هستند؛ بنابراین خویشاوندی زبانی زیادی دارند و طبیعی است که در واژگان، برخی رسمها و بخشی از فرهنگ عامه نیز همانندیهایی دیده شود.
اما همخانواده بودن زبان به معنای یکی بودن هویت تاریخی و ملی نیست.
احمد کسروی، پژوهشگر تبریزی، در کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» استدلال کرد که مردم آذربایجان پیش از گسترش زبان ترکی، به زبانها و گویشهای ایرانی سخن میگفتند. پژوهشهای زبانشناختی جدید نیز اصل این موضوع را پذیرفتهاند که زبان ایرانیِ آذری در آذربایجان وجود داشته و ترکیشدن زبانی منطقه طی چند سده و پس از ورود و استقرار گروههای ترکزبان، بهویژه از دورهٔ سلجوقی به بعد، رخ داده است.
یعنی نباید تصور کرد که تمام مردم بومی آذربایجان از میان رفتند و جمعیتی کاملاً تازه جای آنان را گرفت. آنچه رخ داده بیشتر مهاجرت، آمیزش جمعیتی و تغییر تدریجی زبان بوده است.
جواد طباطبایی نیز با تأکید بر تاریخ ایران، آذربایجانیان را بخشی جداییناپذیر از ملت تاریخی ایران میدانست و ترکزبان شدن آذربایجان را دلیلی برای جدا دانستن تاریخ آن از ایران نمیدید.
از این رو یک شهروند آذری ایران میتواند کاملاً بگوید:
«من ترکزبان یا ترک آذری هستم و ملیت من ایرانی است.»
این دو با یکدیگر ناسازگار نیستند.
اما دربارهٔ ترکیه، ترکهای ایران و مردم ترکیه خویشاوندی زبانی و بخشی از همانندی فرهنگی دارند، ولی تاریخ سیاسی و هویت ملی یکسانی ندارند. آذربایجان ایران سدهها یکی از کانونهای مهم تاریخ ایران بوده؛ در حالی که هویت تاریخی ترکیهٔ امروزی بیشتر در بستر آناتولی، دولت عثمانی و سپس جمهوری ترکیه شکل گرفته است.
شباهت چهره هم نمیتواند دلیل یکی بودن قومی یا ملی باشد. مردم ایران، قفقاز، آسیای میانه و آناتولی هزاران سال با یکدیگر آمیزش و رفتوآمد داشتهاند و اصولاً چیزی به نام یک «چهرهٔ خالص ترک» یا «چهرهٔ خالص ایرانی» معیار علمی برای تعیین هویت نیست.
پس خلاصه:
ترکهای آذری ایران با ترکهای ترکیه خویشاوندی زبانی و برخی همانندیهای فرهنگی دارند، اما این به معنای یکی بودن ملی و تاریخی آنان نیست. جمعیت آذربایجان ایران ریشهای چندلایه دارد و زبان ترکی در گذر سدهها در این منطقه گسترش یافته است. از نگاه کسروی و نیز در چارچوب فکری جواد طباطبایی، آذربایجان از نظر تاریخی بخشی از ایران است و ترکزبان بودن مردم آن هیچ تعارضی با ایرانی بودن آنان ندارد.
درود.
اگر منظورتان این است که آیا ترکهای آذریِ ایران و ترکهای ترکیه یک ملت و یک قوم تاریخیِ واحد هستند، پاسخ به این سادگی «بله» نیست.
زبان ترکی آذربایجانی و ترکی ترکیه هر دو از شاخهٔ اُغوزِ زبانهای ترکی هستند؛ بنابراین خویشاوندی زبانی زیادی دارند و طبیعی است که در واژگان، برخی رسمها و بخشی از فرهنگ عامه نیز همانندیهایی دیده شود.
اما همخانواده بودن زبان به معنای یکی بودن هویت تاریخی و ملی نیست.
احمد کسروی، پژوهشگر تبریزی، در کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» استدلال کرد که مردم آذربایجان پیش از گسترش زبان ترکی، به زبانها و گویشهای ایرانی سخن میگفتند. پژوهشهای زبانشناختی جدید نیز اصل این موضوع را پذیرفتهاند که زبان ایرانیِ آذری در آذربایجان وجود داشته و ترکیشدن زبانی منطقه طی چند سده و پس از ورود و استقرار گروههای ترکزبان، بهویژه از دورهٔ سلجوقی به بعد، رخ داده است.
یعنی نباید تصور کرد که تمام مردم بومی آذربایجان از میان رفتند و جمعیتی کاملاً تازه جای آنان را گرفت. آنچه رخ داده بیشتر مهاجرت، آمیزش جمعیتی و تغییر تدریجی زبان بوده است.
جواد طباطبایی نیز با تأکید بر تاریخ ایران، آذربایجانیان را بخشی جداییناپذیر از ملت تاریخی ایران میدانست و ترکزبان شدن آذربایجان را دلیلی برای جدا دانستن تاریخ آن از ایران نمیدید.
از این رو یک شهروند آذری ایران میتواند کاملاً بگوید:
«من ترکزبان یا ترک آذری هستم و ملیت من ایرانی است.»
این دو با یکدیگر ناسازگار نیستند.
اما دربارهٔ ترکیه، ترکهای ایران و مردم ترکیه خویشاوندی زبانی و بخشی از همانندی فرهنگی دارند، ولی تاریخ سیاسی و هویت ملی یکسانی ندارند. آذربایجان ایران سدهها یکی از کانونهای مهم تاریخ ایران بوده؛ در حالی که هویت تاریخی ترکیهٔ امروزی بیشتر در بستر آناتولی، دولت عثمانی و سپس جمهوری ترکیه شکل گرفته است.
شباهت چهره هم نمیتواند دلیل یکی بودن قومی یا ملی باشد. مردم ایران، قفقاز، آسیای میانه و آناتولی هزاران سال با یکدیگر آمیزش و رفتوآمد داشتهاند و اصولاً چیزی به نام یک «چهرهٔ خالص ترک» یا «چهرهٔ خالص ایرانی» معیار علمی برای تعیین هویت نیست.
پس خلاصه:
ترکهای آذری ایران با ترکهای ترکیه خویشاوندی زبانی و برخی همانندیهای فرهنگی دارند، اما این به معنای یکی بودن ملی و تاریخی آنان نیست. جمعیت آذربایجان ایران ریشهای چندلایه دارد و زبان ترکی در گذر سدهها در این منطقه گسترش یافته است. از نگاه کسروی و نیز در چارچوب فکری جواد طباطبایی، آذربایجان از نظر تاریخی بخشی از ایران است و ترکزبان بودن مردم آن هیچ تعارضی با ایرانی بودن آنان ندارد.