درود.
این ادعا به شکلی که معمولاً در فضای مجازی گفته میشود، یعنی اینکه «خشایارشا پس از فتح آتن به مردم آتن آذوقه بخشید و کتزیاس و توسیدید این موضوع را نوشتهاند»، در منابع یادشده تأیید نمیشود.
در آنچه از کتاب «پرسیکا»ی کتزیاس باقی مانده، روایت چنین است: هنگامی که خشایارشا به آتن رسید، بیشتر مردم آتن شهر را رها کرده و با کشتی به سالامیس پناه برده بودند. خشایارشا شهر تقریباً خالی را تصرف کرد و آتن و آکروپولیس به آتش کشیده شدند. در این گزارش هیچ سخنی از توزیع آذوقه میان مردم آتن وجود ندارد.
دربارهٔ توسیدید نیز چنین گزارشی وجود ندارد. توسیدید اساساً شرح مفصل لشکرکشی خشایارشا را ننوشته است. هنگامی که از پیامدهای جنگ ایران و یونان سخن میگوید، مینویسد پس از خروج نیروهای ایرانی، آتنیها به شهر بازگشتند و بیشتر خانهها و بخشهای استحکامات را ویران یافتند؛ تنها چند ساختمان باقی مانده بود که بزرگان ایرانی در آنها اقامت کرده بودند. این گزارش نیز چیزی دربارهٔ بخشیدن آذوقه به مردم آتن ندارد.
احتمالاً بخشی از این اشتباه از یک گزارش دیگر توسیدید سرچشمه گرفته است.
توسیدید در کتاب نخست، بند ۱۳۸، دربارهٔ تمیستوکلس، سردار نامدار آتنی، مینویسد که او سالها بعد از آتن گریخت و به دربار شاهنشاهی هخامنشی پناه برد. اما شاهی که در آن زمان حکومت میکرد اردشیر یکم، پسر خشایارشا بود، نه خشایارشا.
اردشیر به تمیستوکلس امتیازات بزرگی داد: درآمد شهر مگنزیا برای «نان»، لامپساکوس برای «شراب» و میوس برای دیگر خوراک او اختصاص یافت. توسیدید این موضوع را صریحاً گزارش کرده است.
بنابراین ممکن است در بازنویسیهای اینترنتی، این داستان به اشتباه تبدیل شده باشد به اینکه «خشایارشا به مردم آتن غذا داد»؛ در حالی که گزارش توسیدید دربارهٔ اردشیر یکم و تمیستوکلس است و چند دهه پس از لشکرکشی خشایارشا رخ داده است.
یک روایت جالب دیگر هم در هرودوت وجود دارد که شاید باعث این آمیختگی شده باشد. هرودوت میگوید خشایارشا در آبیدوس کشتیهایی را دید که از دریای سیاه برای دشمنان او در اژینا و پلوپونز غله میبردند. همراهان خشایارشا پیشنهاد کردند کشتیها توقیف شوند، اما خشایارشا اجازه داد آنها به راه خود ادامه دهند و گفت ما نیز با آذوقه به همانسو میرویم؛ پس آنها با بردن خوراک چه زیانی به ما میرسانند؟
این داستان واقعاً در یک منبع باستانی آمده، ولی باز هم به معنای بخشیدن آذوقه به مردم آتن نیست. خشایارشا فقط مانع عبور کشتیهای تجاری حامل غله برای اژینا و پلوپونز نشد.
از سوی دیگر، گزارش اصلی هرودوت دربارهٔ تصرف آتن میگوید بخش بزرگی از مردم پیشتر شهر را تخلیه کرده بودند و پس از تصرف آکروپولیس، نیروهای ایرانی آن را غارت و آتش زدند. روز بعد خشایارشا به آتنیهای تبعیدیِ همراه سپاه خود اجازه داد بر آکروپولیس به شیوهٔ خود قربانی کنند؛ شاید این گزارش نیز در برخی نوشتههای بعدی دگرگون شده باشد.
پس نتیجه این است:
تا جایی که متنهای باقیمانده نشان میدهند، کتزیاس و توسیدید نگفتهاند که خشایارشا پس از فتح آتن به مردم آتن آذوقه بخشید.
سه روایت واقعی وجود دارد که شاید با یکدیگر آمیخته شده باشند:
۱. خشایارشا به کشتیهای حامل غله برای دشمنانش اجازه داد به راه خود ادامه دهند ــ هرودوت ۷٫۱۴۷.
۲. خشایارشا پس از تصرف آتن به آتنیهای تبعیدیِ همراه خود اجازه داد آیین دینیشان را در آکروپولیس انجام دهند ــ هرودوت ۸٫۵۴.
۳. سالها بعد اردشیر یکم شهرهایی با درآمد مربوط به نان، شراب و خوراک را به تمیستوکلس آتنی واگذار کرد ــ توسیدید ۱٫۱۳۸.
اما هیچیک از این سه روایت برابر با «خشایارشا پس از فتح آتن بین مردم شهر آذوقه پخش کرد» نیست.
بنابراین اگر جایی این ادعا را به «کتزیاس و توسیدید» نسبت دادهاند، باید از نویسنده نام اثر، شمارهٔ کتاب و شمارهٔ بند خواسته شود. با متنهای شناختهشده و باقیمانده از این دو نویسنده، چنین نسبتی قابل تأیید نیست.
درود.
این ادعا به شکلی که معمولاً در فضای مجازی گفته میشود، یعنی اینکه «خشایارشا پس از فتح آتن به مردم آتن آذوقه بخشید و کتزیاس و توسیدید این موضوع را نوشتهاند»، در منابع یادشده تأیید نمیشود.
در آنچه از کتاب «پرسیکا»ی کتزیاس باقی مانده، روایت چنین است: هنگامی که خشایارشا به آتن رسید، بیشتر مردم آتن شهر را رها کرده و با کشتی به سالامیس پناه برده بودند. خشایارشا شهر تقریباً خالی را تصرف کرد و آتن و آکروپولیس به آتش کشیده شدند. در این گزارش هیچ سخنی از توزیع آذوقه میان مردم آتن وجود ندارد.
دربارهٔ توسیدید نیز چنین گزارشی وجود ندارد. توسیدید اساساً شرح مفصل لشکرکشی خشایارشا را ننوشته است. هنگامی که از پیامدهای جنگ ایران و یونان سخن میگوید، مینویسد پس از خروج نیروهای ایرانی، آتنیها به شهر بازگشتند و بیشتر خانهها و بخشهای استحکامات را ویران یافتند؛ تنها چند ساختمان باقی مانده بود که بزرگان ایرانی در آنها اقامت کرده بودند. این گزارش نیز چیزی دربارهٔ بخشیدن آذوقه به مردم آتن ندارد.
احتمالاً بخشی از این اشتباه از یک گزارش دیگر توسیدید سرچشمه گرفته است.
توسیدید در کتاب نخست، بند ۱۳۸، دربارهٔ تمیستوکلس، سردار نامدار آتنی، مینویسد که او سالها بعد از آتن گریخت و به دربار شاهنشاهی هخامنشی پناه برد. اما شاهی که در آن زمان حکومت میکرد اردشیر یکم، پسر خشایارشا بود، نه خشایارشا.
اردشیر به تمیستوکلس امتیازات بزرگی داد: درآمد شهر مگنزیا برای «نان»، لامپساکوس برای «شراب» و میوس برای دیگر خوراک او اختصاص یافت. توسیدید این موضوع را صریحاً گزارش کرده است.
بنابراین ممکن است در بازنویسیهای اینترنتی، این داستان به اشتباه تبدیل شده باشد به اینکه «خشایارشا به مردم آتن غذا داد»؛ در حالی که گزارش توسیدید دربارهٔ اردشیر یکم و تمیستوکلس است و چند دهه پس از لشکرکشی خشایارشا رخ داده است.
یک روایت جالب دیگر هم در هرودوت وجود دارد که شاید باعث این آمیختگی شده باشد. هرودوت میگوید خشایارشا در آبیدوس کشتیهایی را دید که از دریای سیاه برای دشمنان او در اژینا و پلوپونز غله میبردند. همراهان خشایارشا پیشنهاد کردند کشتیها توقیف شوند، اما خشایارشا اجازه داد آنها به راه خود ادامه دهند و گفت ما نیز با آذوقه به همانسو میرویم؛ پس آنها با بردن خوراک چه زیانی به ما میرسانند؟
این داستان واقعاً در یک منبع باستانی آمده، ولی باز هم به معنای بخشیدن آذوقه به مردم آتن نیست. خشایارشا فقط مانع عبور کشتیهای تجاری حامل غله برای اژینا و پلوپونز نشد.
از سوی دیگر، گزارش اصلی هرودوت دربارهٔ تصرف آتن میگوید بخش بزرگی از مردم پیشتر شهر را تخلیه کرده بودند و پس از تصرف آکروپولیس، نیروهای ایرانی آن را غارت و آتش زدند. روز بعد خشایارشا به آتنیهای تبعیدیِ همراه سپاه خود اجازه داد بر آکروپولیس به شیوهٔ خود قربانی کنند؛ شاید این گزارش نیز در برخی نوشتههای بعدی دگرگون شده باشد.
پس نتیجه این است:
تا جایی که متنهای باقیمانده نشان میدهند، کتزیاس و توسیدید نگفتهاند که خشایارشا پس از فتح آتن به مردم آتن آذوقه بخشید.
سه روایت واقعی وجود دارد که شاید با یکدیگر آمیخته شده باشند:
۱. خشایارشا به کشتیهای حامل غله برای دشمنانش اجازه داد به راه خود ادامه دهند ــ هرودوت ۷٫۱۴۷.
۲. خشایارشا پس از تصرف آتن به آتنیهای تبعیدیِ همراه خود اجازه داد آیین دینیشان را در آکروپولیس انجام دهند ــ هرودوت ۸٫۵۴.
۳. سالها بعد اردشیر یکم شهرهایی با درآمد مربوط به نان، شراب و خوراک را به تمیستوکلس آتنی واگذار کرد ــ توسیدید ۱٫۱۳۸.
اما هیچیک از این سه روایت برابر با «خشایارشا پس از فتح آتن بین مردم شهر آذوقه پخش کرد» نیست.
بنابراین اگر جایی این ادعا را به «کتزیاس و توسیدید» نسبت دادهاند، باید از نویسنده نام اثر، شمارهٔ کتاب و شمارهٔ بند خواسته شود. با متنهای شناختهشده و باقیمانده از این دو نویسنده، چنین نسبتی قابل تأیید نیست.