مجلس بزرگان چیست

درود.

«مجلس بزرگان» در ایران باستان عنوانی کلی برای گردهماییِ شاهزادگان، بزرگان خاندان‌های نیرومند، فرماندهان و گاه روحانیان بلندپایه بود که در کارهای مهم کشور با شاه رایزنی می‌کردند.

این نهاد به‌ویژه در دورهٔ اشکانی اهمیت داشت. استرابون، به نقل از پوزیدونیوس، از شورایی در میان پارت‌ها یاد می‌کند که از دو گروه تشکیل می‌شد: خویشاوندان و بزرگان خاندان شاهی، و گروهی از دانایان و مغان. این گروه‌ها در مسئلهٔ گزینش شاه نیز نقش داشتند.

در منابع یونانی و رومی، بزرگان بلندپایهٔ اشکانی با واژه‌هایی مانند «Megistanes» یعنی «بزرگان» یاد شده‌اند. در نوشته‌های فارسی جدید، برای این شورا نام «مهستان» نیز بسیار به کار می‌رود؛ هرچند باید احتیاط کرد و آن را دقیقاً مانند مجلس یا پارلمان امروزی تصور نکرد.

مجلس بزرگان نمایندهٔ همهٔ مردم نبود و اعضایش با رأی عمومی انتخاب نمی‌شدند. قدرت آن بیشتر از جایگاه خاندان‌های بزرگ، شاهزادگان، موبدان و اشراف سرچشمه می‌گرفت. در برخی دوره‌های اشکانی این بزرگان چنان نیرومند بودند که می‌توانستند در جانشینی شاهان اثر جدی بگذارند.

در دورهٔ ساسانی نیز گردهمایی بزرگان ادامه داشت. برای نمونه، سنگ‌نبشتهٔ نرسه در پایکولی نشان می‌دهد که بزرگان پارسی و پارتی دربارهٔ جانشینی و پادشاهی نرسه گرد هم آمدند و از او پشتیبانی کردند. در آیین تاج‌گذاری ساسانی نیز شاهزادگان، بزرگان، اشراف و موبدان حضور و نقش داشتند.

پس به زبان ساده:

«مجلس بزرگان» شورایی از نیرومندترین خاندان‌ها و شخصیت‌های سیاسی و دینی ایران بود که به‌ویژه در دورهٔ اشکانی و ساسانی در کارهایی مانند جانشینی پادشاه، رایزنی سیاسی و امور مهم کشور نقش داشت.

اما این مجلس را نباید با «مجلس شورای ملی» یا پارلمان مردم‌سالار امروزی یکی دانست؛ مردم عادی در آن نمایندهٔ انتخابی نداشتند و اساس آن بر اشرافیت و خاندان‌های بزرگ استوار بود.