درود.
آرتمیس یکم (Artemisia I) از نظر تبار، ایرانی نبود؛ اما از نظر سیاسی فرمانروایی وابسته به شاهنشاهی هخامنشی و از فرماندهان ناوگان خشایارشا بود.
هرودوت، که مهمترین منبع باستانی دربارهٔ اوست، در کتاب هفتم، بند ۹۹ مینویسد آرتمیس از سوی پدر هالیکارناسی و از سوی مادر کِرِتی بود. او بر هالیکارناسوس، کُس، نیسیروس و کالیندا فرمان میراند و پنج کشتی در اختیار سپاه خشایارشا گذاشت. دانشنامهٔ ایرانیکا نیز همین اطلاعات را تأیید میکند.
هالیکارناسوس در کاریا، در جنوبغربی ترکیهٔ امروزی، قرار داشت. کاریا از زمان فتوحات کوروش در قلمرو هخامنشی قرار گرفته و در آن هنگام جزئی از نظام سیاسی شاهنشاهی بود؛ هخامنشیان نیز معمولاً اجازه میدادند خاندانهای بومی بر شهرهای خود حکومت کنند، مشروط به وفاداری به شاهنشاه.
بنابراین دقیقتر است آرتمیس را فرمانروایی هالیکارناسی/کاریایی در خدمت شاهنشاهی هخامنشی بدانیم، نه یک زن ایرانیتبار.
اما چرا اگر یونانی بود «علیه کشور خودش» جنگید؟
اینجا نباید مفهوم امروزی «کشور یونان» را به سال ۴۸۰ پیش از میلاد ببریم. در آن زمان کشور واحدی به نام یونان وجود نداشت. جهان یونانی از دولتشهرهای مستقل مانند آتن، اسپارت، کورینت، تب و دهها شهر دیگر تشکیل شده بود که بارها با یکدیگر میجنگیدند.
هالیکارناسوس نیز در آن زمان بخشی از قلمرو هخامنشی بود، نه تابع دولت آتن یا اسپارت. بنابراین از دید سیاسی، آرتمیس علیه «کشور خودش» نمیجنگید؛ او بهعنوان فرمانروای یکی از شهرهای تابع هخامنشیان در سپاه شاهنشاهیای میجنگید که قلمرو خودش نیز بخشی از آن بود.
آرتمیس در این کار تنها هم نبود. هرودوت میگوید در لشکرکشی خشایارشا شمار زیادی از یونانیان آسیای صغیر حضور داشتند: ایونیها ۱۰۰ کشتی، دوریهای آسیایی ۳۰ کشتی و گروههای یونانی و جزیرهنشین دیگری نیز ناو در اختیار خشایارشا گذاشتند.
جالبتر اینکه هرودوت صریحاً میگوید آرتمیس به اجبار در لشکرکشی شرکت نکرد، بلکه داوطلبانه همراه خشایارشا شد و از میان متحدان او نیز از بهترین مشاوران شاه بود.
پیش از نبرد سالامیس نیز آرتمیس به خشایارشا پیشنهاد کرد با یونانیان نبرد دریایی نکند و ناوگان را حفظ کند؛ زیرا معتقد بود یونانیان در دریا برتری دارند. خشایارشا از سخنش خوشش آمد، ولی نظر اکثریت فرماندهان را پذیرفت و جنگید؛ نتیجه نیز شکست ناوگان هخامنشی در سالامیس بود.
پس جمعبندی:
آرتمیس ایرانیتبار نبود؛ فرمانروایی هالیکارناسی/کاریایی با مادری کرِتی بود. اما سرزمین او جزئی از شاهنشاهی هخامنشی بود و خود او از فرمانروایان تابع و متحد خشایارشا محسوب میشد. ازاینرو حضورش در سپاه ایران را نباید با معیار «یک یونانی که به کشور یونان خیانت کرد» سنجید، زیرا در سال ۴۸۰ پ.م. اساساً دولت ملی واحدی به نام یونان وجود نداشت. شمار زیادی از یونانیان آسیای صغیر نیز در همان جنگ در سپاه هخامنشی حضور داشتند.
اگر واژهٔ «ایرانی» را به معنای تبعه و عضو دستگاه شاهنشاهی ایران به کار ببریم، میتوان گفت آرتمیس فرماندهای در خدمت شاهنشاهی ایران بود؛ اما اگر منظور تبار ایرانی باشد، خیر.
درود.
آرتمیس یکم (Artemisia I) از نظر تبار، ایرانی نبود؛ اما از نظر سیاسی فرمانروایی وابسته به شاهنشاهی هخامنشی و از فرماندهان ناوگان خشایارشا بود.
هرودوت، که مهمترین منبع باستانی دربارهٔ اوست، در کتاب هفتم، بند ۹۹ مینویسد آرتمیس از سوی پدر هالیکارناسی و از سوی مادر کِرِتی بود. او بر هالیکارناسوس، کُس، نیسیروس و کالیندا فرمان میراند و پنج کشتی در اختیار سپاه خشایارشا گذاشت. دانشنامهٔ ایرانیکا نیز همین اطلاعات را تأیید میکند.
هالیکارناسوس در کاریا، در جنوبغربی ترکیهٔ امروزی، قرار داشت. کاریا از زمان فتوحات کوروش در قلمرو هخامنشی قرار گرفته و در آن هنگام جزئی از نظام سیاسی شاهنشاهی بود؛ هخامنشیان نیز معمولاً اجازه میدادند خاندانهای بومی بر شهرهای خود حکومت کنند، مشروط به وفاداری به شاهنشاه.
بنابراین دقیقتر است آرتمیس را فرمانروایی هالیکارناسی/کاریایی در خدمت شاهنشاهی هخامنشی بدانیم، نه یک زن ایرانیتبار.
اما چرا اگر یونانی بود «علیه کشور خودش» جنگید؟
اینجا نباید مفهوم امروزی «کشور یونان» را به سال ۴۸۰ پیش از میلاد ببریم. در آن زمان کشور واحدی به نام یونان وجود نداشت. جهان یونانی از دولتشهرهای مستقل مانند آتن، اسپارت، کورینت، تب و دهها شهر دیگر تشکیل شده بود که بارها با یکدیگر میجنگیدند.
هالیکارناسوس نیز در آن زمان بخشی از قلمرو هخامنشی بود، نه تابع دولت آتن یا اسپارت. بنابراین از دید سیاسی، آرتمیس علیه «کشور خودش» نمیجنگید؛ او بهعنوان فرمانروای یکی از شهرهای تابع هخامنشیان در سپاه شاهنشاهیای میجنگید که قلمرو خودش نیز بخشی از آن بود.
آرتمیس در این کار تنها هم نبود. هرودوت میگوید در لشکرکشی خشایارشا شمار زیادی از یونانیان آسیای صغیر حضور داشتند: ایونیها ۱۰۰ کشتی، دوریهای آسیایی ۳۰ کشتی و گروههای یونانی و جزیرهنشین دیگری نیز ناو در اختیار خشایارشا گذاشتند.
جالبتر اینکه هرودوت صریحاً میگوید آرتمیس به اجبار در لشکرکشی شرکت نکرد، بلکه داوطلبانه همراه خشایارشا شد و از میان متحدان او نیز از بهترین مشاوران شاه بود.
پیش از نبرد سالامیس نیز آرتمیس به خشایارشا پیشنهاد کرد با یونانیان نبرد دریایی نکند و ناوگان را حفظ کند؛ زیرا معتقد بود یونانیان در دریا برتری دارند. خشایارشا از سخنش خوشش آمد، ولی نظر اکثریت فرماندهان را پذیرفت و جنگید؛ نتیجه نیز شکست ناوگان هخامنشی در سالامیس بود.
پس جمعبندی:
آرتمیس ایرانیتبار نبود؛ فرمانروایی هالیکارناسی/کاریایی با مادری کرِتی بود. اما سرزمین او جزئی از شاهنشاهی هخامنشی بود و خود او از فرمانروایان تابع و متحد خشایارشا محسوب میشد. ازاینرو حضورش در سپاه ایران را نباید با معیار «یک یونانی که به کشور یونان خیانت کرد» سنجید، زیرا در سال ۴۸۰ پ.م. اساساً دولت ملی واحدی به نام یونان وجود نداشت. شمار زیادی از یونانیان آسیای صغیر نیز در همان جنگ در سپاه هخامنشی حضور داشتند.
اگر واژهٔ «ایرانی» را به معنای تبعه و عضو دستگاه شاهنشاهی ایران به کار ببریم، میتوان گفت آرتمیس فرماندهای در خدمت شاهنشاهی ایران بود؛ اما اگر منظور تبار ایرانی باشد، خیر.