سوزاندن قرآن را، چه در اروپا باشد و چه هر جای دیگر، کاری زشت، اهانتآمیز و آتشافروز میدانم. آزادی گفتار نباید بهانهای برای خوارداشت باورهای صدها میلیون انسان و برانگیختن دشمنی میان مردم شود. همانگونه که سوزاندن تورات، انجیل یا هر نوشتهٔ آیینی دیگری را نیز شایسته نمیدانم.
ولی یک نکته را باید روشن کرد: این گزاره که «در سراسر اتحادیهٔ اروپا سوزاندن قرآن آزاد است، اما شک در هولوکاست جرم است» درست و یکدست نیست. کشورهای اروپایی قانونهای یکسانی ندارند. برای نمونه، دانمارک از سال ۲۰۲۳ بدرفتاری آشکار با نوشتههای دینی، از جمله سوزاندن قرآن، را کیفرپذیر کرده است. در سوئد نیز هرچند سوزاندن یک نوشتهٔ دینی بهخودیخود میتواند زیر پوشش آزادی گفتار قرار گیرد، اگر با خوارداشت و دشمنیپراکنی علیه مسلمانان همراه شود میتواند به محکومیت کیفری بینجامد؛ چنانکه دادگاههای سوئد در چنین پروندههایی حکم دادهاند.
دربارهٔ هولوکاست هم قانون اتحادیهٔ اروپا به سادگی نمیگوید «هرکس شک کرد مجرم است». چارچوب حقوقی اروپا از کشورهای عضو میخواهد انکار یا کوچکشماری آشکار نسلکشی و جنایتهای بزرگ تاریخی را در جایی که به گونهای انجام شود که زمینهٔ برانگیختن خشونت یا نفرت علیه یک گروه را فراهم کند، کیفرپذیر کنند. شیوهٔ اجرای این اصل نیز از کشوری به کشور دیگر یکسان نیست.
از سوی دیگر، مخالفت با سیاستهای دولت اسرائیل یا کردار نتانیاهو یک چیز است و نسبت دادن آن کردارها به همهٔ یهودیان جهان چیز دیگری. یهودیان یک فرماندهی پنهانی و یکپارچه ندارند و این سخن که «یهود دولتها را کنترل میکند و جنگها را به راه میاندازد» بدون گواه است. همانگونه که کردار یک دولت مسلمان را نمیتوان به همهٔ مسلمانان جهان نسبت داد، کار یک دولت یا سیاستمدار یهودی را نیز نمیتوان به میلیونها یهودی با اندیشهها، ملیتها و گرایشهای گوناگون نسبت داد.
دربارهٔ جنگ اوکراین نیز یهودیبودن زلنسکی گواه «یهودی بودن جنگ» نیست. میتوان دربارهٔ گسترش ناتو، سیاستهای آمریکا، رفتار دولت اوکراین، امنیت روسیه و تصمیمهای کرملین سخت و جدی گفتوگو کرد؛ ولی تبدیل یک کشاکش پیچیدهٔ ژئوپولیتیکی به توطئهٔ یک قوم، بررسی تاریخی نیست.
ادعای اینکه یهودیان اوکراین همگی «امن و امان بودند و حتی یک نفر کشته نشد» نیز نادرست است. یهودیان اوکراین مانند دیگر شهروندان این کشور آواره شدهاند، جنگیدهاند و کشته شدهاند. برای نمونه، سرافیم سابارانسکی، جوان یهودی اهل خارکیف، در سال ۲۰۲۲ در جنگ کشته شد و گزارشهای دیگری نیز از کشتهشدن سربازان یهودی اوکراینی وجود دارد. مراکز و یادمانهای یهودی نیز در بمبارانها آسیب دیدهاند.
پس میشود همزمان دو سخن روشن داشت: سوزاندن قرآن را بیهیچ اما و اگری محکوم کنیم و در برابر دوگانگیهای احتمالی دولتهای اروپایی نیز بایستیم؛ اما این اعتراض نباید به دشمنی با یهودیان یا نسبت دادن همهٔ جنگها و نابسامانیهای جهان به یک قوم بینجامد. هیچ قومی برای «آقایی» بر قوم دیگر آفریده نشده است؛ نه یهودی، نه عرب، نه اروپایی و نه هیچ مردم دیگری. آدمها را باید بر پایهٔ کردارشان سنجید، نه تبار و آیینشان.
سوزاندن قرآن را، چه در اروپا باشد و چه هر جای دیگر، کاری زشت، اهانتآمیز و آتشافروز میدانم. آزادی گفتار نباید بهانهای برای خوارداشت باورهای صدها میلیون انسان و برانگیختن دشمنی میان مردم شود. همانگونه که سوزاندن تورات، انجیل یا هر نوشتهٔ آیینی دیگری را نیز شایسته نمیدانم.
ولی یک نکته را باید روشن کرد: این گزاره که «در سراسر اتحادیهٔ اروپا سوزاندن قرآن آزاد است، اما شک در هولوکاست جرم است» درست و یکدست نیست. کشورهای اروپایی قانونهای یکسانی ندارند. برای نمونه، دانمارک از سال ۲۰۲۳ بدرفتاری آشکار با نوشتههای دینی، از جمله سوزاندن قرآن، را کیفرپذیر کرده است. در سوئد نیز هرچند سوزاندن یک نوشتهٔ دینی بهخودیخود میتواند زیر پوشش آزادی گفتار قرار گیرد، اگر با خوارداشت و دشمنیپراکنی علیه مسلمانان همراه شود میتواند به محکومیت کیفری بینجامد؛ چنانکه دادگاههای سوئد در چنین پروندههایی حکم دادهاند.
دربارهٔ هولوکاست هم قانون اتحادیهٔ اروپا به سادگی نمیگوید «هرکس شک کرد مجرم است». چارچوب حقوقی اروپا از کشورهای عضو میخواهد انکار یا کوچکشماری آشکار نسلکشی و جنایتهای بزرگ تاریخی را در جایی که به گونهای انجام شود که زمینهٔ برانگیختن خشونت یا نفرت علیه یک گروه را فراهم کند، کیفرپذیر کنند. شیوهٔ اجرای این اصل نیز از کشوری به کشور دیگر یکسان نیست.
از سوی دیگر، مخالفت با سیاستهای دولت اسرائیل یا کردار نتانیاهو یک چیز است و نسبت دادن آن کردارها به همهٔ یهودیان جهان چیز دیگری. یهودیان یک فرماندهی پنهانی و یکپارچه ندارند و این سخن که «یهود دولتها را کنترل میکند و جنگها را به راه میاندازد» بدون گواه است. همانگونه که کردار یک دولت مسلمان را نمیتوان به همهٔ مسلمانان جهان نسبت داد، کار یک دولت یا سیاستمدار یهودی را نیز نمیتوان به میلیونها یهودی با اندیشهها، ملیتها و گرایشهای گوناگون نسبت داد.
دربارهٔ جنگ اوکراین نیز یهودیبودن زلنسکی گواه «یهودی بودن جنگ» نیست. میتوان دربارهٔ گسترش ناتو، سیاستهای آمریکا، رفتار دولت اوکراین، امنیت روسیه و تصمیمهای کرملین سخت و جدی گفتوگو کرد؛ ولی تبدیل یک کشاکش پیچیدهٔ ژئوپولیتیکی به توطئهٔ یک قوم، بررسی تاریخی نیست.
ادعای اینکه یهودیان اوکراین همگی «امن و امان بودند و حتی یک نفر کشته نشد» نیز نادرست است. یهودیان اوکراین مانند دیگر شهروندان این کشور آواره شدهاند، جنگیدهاند و کشته شدهاند. برای نمونه، سرافیم سابارانسکی، جوان یهودی اهل خارکیف، در سال ۲۰۲۲ در جنگ کشته شد و گزارشهای دیگری نیز از کشتهشدن سربازان یهودی اوکراینی وجود دارد. مراکز و یادمانهای یهودی نیز در بمبارانها آسیب دیدهاند.
پس میشود همزمان دو سخن روشن داشت: سوزاندن قرآن را بیهیچ اما و اگری محکوم کنیم و در برابر دوگانگیهای احتمالی دولتهای اروپایی نیز بایستیم؛ اما این اعتراض نباید به دشمنی با یهودیان یا نسبت دادن همهٔ جنگها و نابسامانیهای جهان به یک قوم بینجامد. هیچ قومی برای «آقایی» بر قوم دیگر آفریده نشده است؛ نه یهودی، نه عرب، نه اروپایی و نه هیچ مردم دیگری. آدمها را باید بر پایهٔ کردارشان سنجید، نه تبار و آیینشان.